فقر آهن؛ شايع‌ترين کمبود تغذيه‌ای

[gigi64]

صبر کنيد صبر کنيد به سادگي از روي اين مطلب نگذريد. فکر نکنيد که چون تغذيه خوبي (البته از نظر خودتان) داريد مبتلا به کم خوني نمي شويد. شايد شما هم دچار کم خوني فقرآهن باشيد اما ندانيد. آيا مي دانيد که کم خوني فقرآهن چيست و به چه علت به اين نام ناميده مي شود. کم خوني فقرآهن همان گونه که از نام آن پيدا است، در اثر کاهش ميزان آهن در بدن ايجاد مي شود. نزديک به نيمي از جمعيت جهان به درجاتي از فقرآهن از خفيف تا شديد مبتلا هستند نقش اصلي آهن در بدن که کلا حدود 3 تا 4 گرم در تمام بدن است، جاي گرفتن در داخل مولکول گلبول قرمز خون بوده و قابليت اصلي آن حمل و نقل اکسيژن از ريه به بافت هاي مختلف بدن است. بنابراين وقتي مقدار آهن از حد طبيعي کمتر شود طبعا آهن داخل هموگلوبين کم مي شود و نهايتا ساخت گلبول قرمز دچار مشکل مي شود و گلبول قرمز به وظيفه اصلي خود که انتقال اکسيژن است نمي تواند به خوبي عمل کند.

عوامل پايين آمدن آهن خون

عوامل مختلفي باعث پايين آمدن ميزان آهن در بدن مي شود که مي توان آنها را به 3 دسته کلي تقسيم بندي کرد:

1 ) ميزان آهن در رژيم غذايي کافي نيست.
2 ) آهن در رژيم غذايي وجود دارد، ولي بدن ما توانايي کافي براي جذب آن را ندارد.
3 ) عواملي که سبب اتلاف آهن موجود در بدن مي شوند، مثل خونريزي از زخم معده، قاعدگي با خونريزي زياد و...

علائم کم خوني فقرآهن

در دوران شيرخوارگي و نوجواني که بدن رشد سريعي دارد و نيز در حاملگي نياز به آهن افزايش پيدا مي کند که بايد به آن توجه شود. کم خوني فقرآهن، اگر خفيف باشد، علائم قابل توجهي ايجاد نمي کند، ولي در صورتي که شدت يابد، به تدريج علائمي نظير ضعف و خستگي، کوتاهي نفس حين فعاليت، سرگيجه سردرد و اشکال در تمرکز و نيز خوردن موادي مثل يخ و خاک و... در فرد پيدا مي شود. اين افراد معمولا ظاهر رنگ پريده دارند و ضربان قلب آنها سريع است. در موارد شديدتر، گوشه دهان آنها ترک مي خورد و شکل ناخن ها هم دچار تغيير مي شود. در اغلب موارد، کم خوني فقرآهن که ناشي از کاهش ميزان آهن در رژيم غذايي و يا کاهش توانايي جذب آن باشد با دريافت قرص هاي مکمل آهن و خوردن غذاهاي حاوي آهن فراوان بهبود مي يابد. اين مکمل ها معمولا يک تا 3 بار در روز براي مدت 2 ماه منصرف مي شوند. البته ميزان مصرف و طول دوره درمان، بستگي به علت و شدت کم خوني دارد و گاه ممکن است 6 ماه طول بکشد تا ميزان آهن بدن شما به سطح نرمال برسد. در مواردي که کم خوني خيلي شديد باشد، ممکن است پزشک براي جلوگيري از خطرات احتمالي ابتدا اقدام به تزريق خون به فرد بيمار کند و سپس براي او مکمل هاي آهن و رژيم غذايي مناسب تجويز کند. همچنين اگر بدن شما به دليل بيماري خاصي توانايي جذب آهن خوراکي را ندارد و يا به دليلي نمي توانيد از مکمل ها و غذاهاي حاوي آهن استفاده کنيد، ممکن است نياز به تزريق آهن پيدا کنيد. درصورتي که بيماري خاصي مثل خونريزي از معده و يا... سبب کاهش ميزان آهن بدن شده باشد، حتما بايد بيماري زمينه اي نيز تحت درمان قرار گيرد.

توصيه هاي درماني

1 ) اساسي ترين درمان فقر آن، دادن آهن است و بهترين راه تامين آن راه خوراکي است که در حال حاضر به صورت قرص، کپسول و شربت موجود است. براي بچه ها بيشتر شربت و در بزرگسالان بيشتر قرص تجويز مي شود. قرص آهن رايج در ايران فروس سولفات است. در خارج از کشور اشکال ديگر هم وجود دارند که همه آنها يکي بود و ملکول نهايي آهن است که مورد استفاده بدن قرار مي گيرد.
2 ) قرص آهن بدمزگي و تغيير مزه دهان، گاه يبوست و گاه اسهال و دل دردهايي را در بعضي از مواقع براي بيماران ايجاد مي کند. اگر در مواردي با رعايت تمام توصيه هايي که پزشک مي کند بيمار اين عوارض احتمالي را نتواند تحمل کند، مي تواند از اشکال ديگر آهن که به صورت غير روتين در بازار وجود دارند و يا حتي مي تواند از شربت هاي آهن را مورد استفاده قرار بدهد. اگر اين هم قابل تحمل يا مقدور نباشد نهايتا پزشک ممکن است از آهن تزريقي استفاده کند که مسلما موارد بسيار نادري را شامل مي شود و اين روش به دليل عوارضي که دارد معمولا توصيه نمي شود
3 ) بهترين مخزن آهن در گوشت است. گوشت قرمز و جگر آهن گوشت قابليت جذب بالايي دارد. در سبزيجات هم آهن تا حدي موجود است ولي آهن سبزيجات مثل اسفناج و يا عدس به گونه اي است که قابليت جذب پاييني دارد.
4 ) براي پيشگيري از بروز کم خوني فقرآهن در شيرخواران توصيه مي شود که از 6 هفتگي تازماني که کودک غذاي کافي حاوي ميزان مناسبي آهن دريافت کند، ترکيبات آهن به صورت قطره سولفات فروس به کودک داده شود. آهن موجود در شيرمادر 2 تا 3 برابر بهتر از آهن موجود در شيرگاو جذب مي شود. در کودکان کمتر از 12 ماه تا حد امکان از شيرگاو و بز استفاده نکنيد و پس از آن هم فقط به شيرگاو اکتفا نکنيد. فقرآهن در کودکاني که به جاي مصرف غذاهاي حاوي آهن، شير مي نوشند با شيوع زيادي ديده مي شود. مصرف روزانه بيش از نيم ليتر شيرگاو در کودکان به خصوص شير نجوشيده مي تواند منجر به دفع روزانه مقداري خون از دستگاه گوارش و در دراز مدت باعث ايجاد فقرآهن مي شود.
5 ) مصرق قهوه، تخم مرغ، شير، لبنيات، چاي، نان گندم، حبوبات و شکلات جذب آهن را کاهش مي دهد. بنابراين از مکمل هاي آهن طي يک ساعت پيش از مصرف اين مواد تا 2 ساعت پس از مصرف آنها خودداري کنيد.
6 ) هرگاه پزشکي براي شما داروهاي حاوي آهن تجويز کرد معناي آن اين است که شما دچار کم خوني فقرآهن هستيد و دارو ها را حتما بايد تا مدت تعيين شده (که معمولا چند ماه است) استفاده کنيد و در مورد اين که آيا باز لازم است که دارو را ادامه دهيد يا خير با پزشک خود مشورت کنيد. افزايش ميزان هموگلوبين به تنهايي معيار خوبي براي کافي بودن ميزان آهن نيست بلکه بايد ذخاير آهن در بدن هم تامين شود لذا مصرف دارو و مقدار و مدت زمان آن حتما بايد با مشورت پزشک باشد.

منيع : روزنامه ابتکار