اين مسئلهاي بود كه تا آن زمان با احتياطبا آن برخورد ميشد و كمتر تمايلي براي رفتن به سراغ چنين موضوعهايي وجود داشت. البته در سينماي غرب نمونههاي مختلفي از اين فيلمها وجود دارد كه مشخصترين آنها فيلمهاي مختلفي است كه با محور قرار دادن زندگي حضرت عيسي(ع) ساخته شده و هميشه هم جذاب بوده است. آخرين نمونه آن هم فيلم <مصائب مسيح > ساخته مل گيبسون بود كه نمايش آن در سال 82 در ايران بازتابهاي مختلفي را به همراه داشت. شايد بتوان سه سريال ايوب پيامبر(ص)، اصحاب كهف و مريم مقدس را شاخصترين سريالهاي قرآني ساخته شده در سالهاي اخير دانست. دو سريال اول توسط فرج ا... سلحشور ساخته شد و سريال سوم - يعني مريم مقدس - هم توسط شهريار بحراني به تصوير كشيده شد. البته حاصل اين سه كار تفاوت زيادي با هم داشت. ايوب پيامبر اثري ضعيف بود و اصحاب كهف به دليل حضور هنرپيشگان شاخص و دكورهاي جذاب سريالي ديدني از كار درآمد. مريم مقدس هم كه به عنوان يك اثر سينمايي - تلويزيوني در كشورهاي مختلفي به نمايش درآمد.
كي شروع شد و كي تمام شد؟
سريال حضرت يوسف(ع) هم با تكيه بر چنين پشتوانهاي ساخته شد. حقيقت اين است كه بعد از پخش سريال اصحاب كهف فرجا... سلحشور تصميم گرفت تا سريال حضرت موسي(ع) را بسازد. ظاهرا فيلمنامهاي هم نوشته شد، اما بنا به دلايل مختلف اين سريال ساخته نشد. در نهايت فرجا... سلحشور فيلمنامه حضرت يوسف(ع) را در دست گرفت. او با كمك يك تيم تحقيقاتي نگارش فيلمنامه را با تكيه بر مفاهيم قرآني آغاز كرد و از سال 1381 كار به طور جدي وارد مرحله پيش توليد شد. البته در يك مقطع كار تعطيل شد، اما دوباره از سال 82 فراهم كردن مقدمات كار آغاز و در بهار سال 83 فيلمبرداري آغاز شد. حضرت يوسف(ع) آخرين سريالي بود كه دكتر علي لاريجاني رييس وقت سازمان صدا و سيما در زمان خود آن را افتتاح كرد. جالب است بدانيد كه در همان سال هم ساخت سريال مختارنامه داوود ميرباقري آغاز شد.
فيلمبرداري سريال هم در اوايل ارديبهشت ماه سال 86 به پايان رسيد و در حال حاضر مراحل فني كار سپري ميشود تا كار به گفته دست اندركاران آن براي نيمه دوم سال 86 آماده پخش از تلويزيون شود. حالا با اين اطلاعات كلي ميتوانيم وارد جزئيات ديگر سريال شويم.
دكورهايي در حوالي تهران
سريال حضرت يوسف(ع) هفدهمين اقتباسي است كه تاكنون از زندگي اين پيامبر بزرگ الهي در سينما و تلويزيون جهان انجام شده است. جالب است بدانيد كه اين قصه در سينماي پيش از انقلاب نيز دو بار دستمايه كارگردانهاي مختلف قرار گرفت. در كشورهاي لبنان و تركيه نيز درباره زندگي حضرت يوسف(ع) فيلم ساخته شده است. حتما ميدانيد كه اين قصه در قرآن كريم به < احسن القصص> يعني زيباترين قصهها معروف است. اين سريال به طور مشخص در چهار دكور فيلمبرداري شد. اين دكورها ساخته مجيد ميرفخرايي طراح صحنه سينما و تلويزيون است كه ساخت دكورهاي سريالهاي امام علي(ع)، مردان آنجلس، شيخ مفيد و... را هم در كارنامه كاري خود داشته است. بعد از عوارضي جاده تهران - قم، محلي به نام شهرك سينمايي دفاع مقدس وجود دارد كه سالهاست فيلمها و سريالهاي جنگي در آن ساخته ميشود. اين محل فضاي بكري دارد و به همين دليل در بخشهايي از آن سه دكور براي ساخت سريال حضرت يوسف(ع) ساخته شد. دكور اول شهر <فدان> محل تولد حضرت يوسف(ع) بود. فدان شهري با جغرافياي ساده است. يك ميدانگاهي دارد و دور تا دور آن خانههايي است كه هر يك بنا به داستان در يك بخش از كار مورد استفاده قرار گرفته است. چاهي هم وسط ميدان است. اينجا همان جايي است كه در شروع داستان خواهيد ديد. شهري كه ساعتهاي زيادي را در انتظار تولد حضرت يوسف(ع) سپري ميكند و در نهايت با تولد حضرت يوسف(ع) خشكسالي از آن رخت بر ميبندد و همزمان با تولد حضرت يوسف(ع) در شهر باران ميبارد. دكور دوم شهر <كنعان> جايي بود كه حضرت يوسف(ع) بعد از فوت مادرش به همراه پدر به آن مهاجرت ميكند و دوران كودكي و نوجواني خود را در آن طي ميكند. شهراز نظر معماري يادآور ماسوله است. شهري پلهپله كه بر روي كوه ساخته شده و نماي آن از دور شبيه سنگ است. از همين كنعان است كه يوسف به همراه برادران راهي چراي گوسفندان ميشود و توسط برادران به داخل چاه انداخته ميشود. چاهي كه نماي خارجي آن در همين شهرك ساخته و نماي داخلي آن در داخل يكي از سولههاي شهرك به تصوير كشيده شد. اگر به دنبال شهر كنعان بر روي نقشه هستيد، البته سالهاست كه از آن به نام شهر بيت المقدس نام برده ميشود. دكور سوم هم شهر <مصر> بود كه نسبت به دكورهاي قبلي شكوه بيشتري داشت. ديوارهاي بلند به رنگ كرم نشانه بناييكه قرار است يكي از كاخهاي باشكوه دوره فرعون باشد. اين كاخ با خياباني كه در مقابل آن قرار گرفته و در دو طرف آن مجسمههايي چيده شده، بخشي از اين دكور بزرگ است. بخشي از دكورها هم در سولههاي فرهنگسراي خاوران ساخته شد. در اين محل دكورهاي داخلي كاخهاي مصر و زندان مصر ساخته شد و جز اين محلها ديگر در جاي ديگري فيلمبرداري انجام نشد.
بازيگران يوسف
سريال حضرت يوسف(ع) سريالي چهل قسمتي است. زماني كه ساخت اين سريال آغاز شد، ابتدا بازيگر نقش دوران كودكي حضرت يوسف(ع) مقابل دوربين رفت. بعد نوبت به بازيگر نقش نوجواني رسيد و دست آخر هم بازيگر اصلي سريال در نقش حضرت يوسف(ع) جوان مقابل دوربين رفت. به اين ترتيب سه بازيگر مختلف در نقشهاي حضرت يوسف(ع) مقابل دوربين رفتند. ايمان خسروي بازيگر نقش كودكي، حسين جعفري بازيگر نقش نوجواني و مصطفي زماني بازيگر نقش جواني حضرت بودند. در روايات مختلف خواندهايم كه يوسف پيامبري با زيبايي خيره كننده بوده است. اين مسئله از همان زماني كه مسئله انتخاب بازيگر براي نقش جواني حضرت يوسف(ع) مطرح شد، بارها شنيده شد. در همان مقاطع خبرهايي درباره احتمال انتخاب يك بازيگر خارجي براي اين نقش مطرح شد. بازيگري از لبنان يا تركيه مهمترين گزينه بود. البته در گوشه و كنار هم شنيده ميشد كه بازيگراني همچون: پارسا پيروزفر، امين زندگاني و... هم براي ايفاي اين نقش كانديدا شدهاند. اما در نهايت قرعه به نام مصطفي زماني خورد. جالب است بدانيد كه بعد از درج آگهي در روزنامهها براي دعوت از بازيگران و علاقهمندان به حضور در سريال حضرت يوسف(ع)، چهرههاي مختلفي براي تست بازيگري مراجعه كردند كه يكي از آنها مصطفي زماني بود. او متولد سال 1361 و دانشجوي رشته مديريت است و براي ايفاي اين نقش آموزشهاي مختلفي را ديده و با حضور در كلاسهاي ورزشي و بدنسازي فيزيك خود را به اين نقش نزديك كرده است. البته در تمام مدتي كه او خود را آماده ايفاي اين نقش ميكرده عكس و خبري از او در نشريات منتشر نشد و در نهايت از اواخر سال 80 و سه بازي او در دكورهاي زندان كه در فرهنگسراي خاوران ساخته شده بود، آغاز شد.
جالب است بدانيد حسين جعفري هم كه در نقش نوجواني يوسف مقابل دوربين رفت، پسرخاله مصطفي زماني است تا ميان دو بازيگر بيشترين تشابه فيزيكي ايجاد شود.
نكته ديگري كه تا اين زمان براي علاقهمندان كنجكاوي زيادي را ايجاد كرده اين است كه كارگردان سريال حضرت يوسف(ع) كمتر از چهرههاي مطرح و مشهور بازيگري استفاده كرده است. درباره اينكه آيا اين مسئله حسن است يا ضعف شايد هنوز قضاوت زود باشد. كارگردان يوسف در اظهار نظرهايي درباره اين انتخاب اشاره كرده بود كه او معيارهاي مذهبي و ميزان پايبندي بازيگران به مسائل و شعارهاي ديني را هم در انتخابهاي خود دخالت داده است و بعد در توجيه استفاده از چهرههاي غيرمشهور گفته بود، تجربه نشان داده كه بيننده چهرههاي ناشناخته و بكر را در نقش شخصيتهايي مانند انبياء بيشتر ميپذيرد و به سادگي با او ارتباط برقرار ميكند. اما جالب است بدانيد در اين سريال الهام حميدي در نقش آثناد، همسر حضرت يوسف(ع) بازي ميكند. امير حسين مدرس همان مجري تلويزيوني و خواننده جوان در نقش شراب دار فرعون ظاهر شده وعلي اكبر سليمان تاش هم همان سفره دار فرعون است كه حضرت يوسف(ع) خوابي درباره او ميبيند و بعد او اعدام ميشود. زهرا سعيدي در نقش عمه حضرت يوسف(ع)، پرويز فلاحي پور در نقش زندانبان زندان زاويرا ، علي طالب لو در نقش پيشكار فرعون ، جعفر دهقان در نقش فرعون مصر، پروانه معصومي در نقش همسر
فرعون،مجتبي بيطرفان در نقش سوفر كتابدار قصر پوتيفار عزيز مصر و علي يعقوب زاده در نقش هويا سفره دار فرعون بازيگران نقشهاي مختلف اين سريال هستند. البته محمود پاك نيت هم در نقش حضرت يعقوب(ع) در اين سريال حضور يافته و با چند گريم مختلف مقابل دوربين رفته است.جالب است بدانيد شهربانو موسوي بازيگر نقش بي بي در سريال متهم گريخت هم ديگر بازيگري است كه در نقشي كوتاه در اين اثر مقابل دوربين رفته است كه البته به اين جمع بايد مهوش صبركن، جهانبخش سلطاني، رحيم نوروزي و عباس اميري را هم اضافه كرد كه در سكانسهاي زيادي ايفاي نقش كردند.
اما يكي از حساسترين انتخابهاي اين سريال هم نقش زليخا بود كه از ابتداي كار كانديداهاي مختلفي براي آن مطرح بود. در مقطعي فاطمه گودرزي كانديداي ايفاي اين نقش شد. بعد صحبت از سارا خوئينيها به ميان آمد و در نهايت كتايون رياحي بود كه براي ايفاي اين نقش قرارداد بست. رياحي از نيمه دوم دهه شصت با ايفاي نقش اول زن در فيلم پاييزان ساخته رسول صدر عاملي به صورت جدي به سينماي ايران معرفي شد.او از جمله بازيگراني است كه با ايفاي نقش در سريالهاي تلويزيوني به شهرت و محبوبيت زيادي دست پيدا كرد.پس از باران،پهلوانان نميميرند،ملاصدرا،پدر سالار،شيخ مفيد و...برخي از نقشهاي تلويزيوني اين بازيگر است.اما ايفاي نقش يك شاهزاده قجري در سريال موفق شب دهم او را در ذهن مخاطبان تلويزيون به چهرهاي محبوب تبديل كرد. سال 1380 در ايامي كه نوروز و محرم همزمان شده بود، او علاوه بر شب دهم نقش اول فيلم شام آخر نيز بود.زني كه در آستانه ميان سالي به عشق دچار ميشود و در انتها سرنوشت غم انگيزي پيدا ميكند.
ايفاي نقش زليخا با توجه به فراز و فرودهاي شخصيتي و تحول او، نياز به بازيگر پر تجربهاي مانند او دارد.يكي از نكات مهم درباره اين شخصيت متحول شدن او و نيز پر رنگ بودن جنبههاي معنوي نقش است و به نظر ميرسد بازيگر توانايي مانند رياحي به خوبي از ايفاي اين نقش برآمده است.
استفاده از تجربيات
ساخت سريالهاي تاريخي پيچيدگيهاي مختلفي دارد. در تجربههاي قبلي معمولا يك نفر به عنوان كارگردان در شكلگيري نهايي كار تاثير داشت، اما به مرور با تخصصي شدن و پيچيده شدن كارها، تقسيم كار به وجود آمد و كارگردانها از افرادي به عنوان مشاور در كنار خود استفاده كردند. در سريال حضرت يوسف(ع) هم جمال شورجه كارگردان مطرح سينماي دفاع مقدس و سازنده فيلمهايي همچون: مجنون، پرده عشق، خلبان و...به عنوان مشاور در كنار سلحشور حضور داشت كه اين حضور بسيار مغتنم و با ارزش بود. از ديگر چهرههاي شاخص حاضر در اين جمع ميتوان به رسول احدي به عنوان مدير فيلمبرداري، مجيد ميرفخرايي به عنوان مدير هنري و احمد اميري به عنوان صدابردار اشاره كرد كه هر يك با كولهباري از تجربه در ساخت اين اثر حضور داشتند. البته در بخش تدوين ابتدا شهريار بحراني كار را به عهده گرفت و بعد از آنكه ساخت فيلم خود را شروع كرد، ادامه كار توسط حسين زندباف انجام شد. ساخت موسيقي اين فيلم هم توسط پيمان يزدانيان انجام ميشود. يزدانيان از هنرمندان جواني است كه ساخت موسيقي فيلمهاي مختلفي را در كارنامه كاري خود دارد. مزرعه پدري، رسم عاشق كشي و مزرعه پدري برخي از ساختههاي قبلي اين آهنگساز است. محمدرضا دلپاك هم قرار است كار صداگذاري اين سريال را انجام دهد. به هر حال تجربه نشان داده سريالهاي مختلف اگر در مراحل فني هم با دقت و حساسيت دنبال شود نتيجه كار بهتر خواهد بود.
سريال حضرت يوسف(ع) كه در مركز سيما فيلم ساخته شد، در زمان فيلمبرداري بحثها و حاشيههاي مختلفي را به دنبال داشت. سلحشور كه در اين سريال هم به عنوان كارگردان و هم نويسنده و تهيهكننده حضور داشت در ابتداي ساخت اين اثر عنوان كرد كه ساخت سريال حضرت يوسف(ع)، بودجهاي شش و نيم ميليارد توماني را ميطلبد كه از اين ميزان بودجه، پرداخت دو و نيم ميليارد تومان آن را سازمان صدا و سيما تقبل كرده است و مابقي آن بايد از راه اسپانسر و پيش فروش خارجي سريال تامين شود. تا اين زمان خبري رسمي درباره پيش فروش سريال منتشر نشده است، اما به دليل همين مشكلات مالي در مقطعي از كار در اواسط سال 83 فيلمبرداري تعطيل شد و كشمكشهايي ميان تهيه كننده سريال و مسئولان وقت سيما فيلم به وجود آمد كه در نهايت با رايزنيهاي مختلف حل شد.
_
بههرحال اين سريال امسال آماده پخش خواهد شد و به زودي حاصل يك كار جمعي و گروهي در قالب داستاني قرآني به تصوير كشيده خواهد شد. داستان زندگي حضرت يوسف(ع) به دلايل مختلف براي مخاطبان تلويزيون جذاب است و اين همان مسئلهاي است كه مسئوليت سازندگان اين سريال را سخت ميكند.
ksabz