مراتب يقين

[ARMIN]

... يقين را سه مرتبه است: يكي را «حق اليقين»‌ خوانند، يعني درستي يقين و ديگر را «علم اليقين»‌، يعني دانستن يقين و سيم را «عين اليقين» يعني ذات يقين و حقيقت يقين.

و حق اليقين درجه مؤمناني باشد كه به كمال آخرت رسيده باشند.

و علم اليقين درجه مؤمناني باشد كه به كمال آخرت رسيده باشند.

و عين اليقين درجه مؤمناني باشد كه از آخرت بگذرند. و آنها كه از آخرت بگذرند اهل دنيا حرام است، و دنيا و آخرت بر اهل خدا حرام است.

و مرد به درجه وحدت، بعد از آن تولد رسيدن كه هستي و نيستي به خود در بازد، و نظرش از اين دو مرتبه بگذرد. و تا مادام كه ميان هستي و نيستي متردد بود، يا مرد دنيا بود يا مرد آخرت. اگر هستي مجازي و نيستي حقيقي خواهد، مرد دنيا است و آخرت بر او حرام است. و اگر هستي حقيقي و نيستي مجازي خواهد، مرد آخرت است و دنيا بر او حرام است. و اگر نه هستي خواهد و نه نيستي خود، بلكه نه خود خواهد و نه بيخودي خود، و نه اين هر دو داند، و نه اين هر دو بيند؛ مرد خدا باشد و دنيا و آخرت هر دو بر وي حرام باشد، يعني اگر به دنيا يا به آخرت نظر كند، از كمال آن درجه بيفتد و معكوس شود؛ چه مادام كه مرد را آخرت و بهشت و ثواب و سعادت بايد، كمال خود خواسته باشد، و كمال خود به سوي خود خواسته باشد، پس خود را خواسته باشد نه خدا را. و چون چنين بود؛ مرد كثرت بود، نه مرد وحدت، چنان كه فرموده‌اند: «هر چه بيني جز خدا آن بت بود درهم شكن.»

« خواجه نصير طوسي »