نگاهي به علل خستگي مزمن و پيامدهاي آن: چرخه معيوب بيماري و خستگي

[Dr.Akhavan]

  به علل خستگي مزمن و پيامدهاي آن: چرخه معيوب بيماري و  





آيا تا به حال از نشانگان خستگي مزمن، چيزي شنيده ايد؟ تا به حال کسي را ديده ايد که پيوسته از خستگي، بي حوصلگي يا حتي افسردگي و درد منتشر طولاني مدت، شکايت داشته باشد؟



خستگي مزمن يا CFS، اختلالي است که فرد مبتلابه آن، دچار خستگي ناتوان کننده است و چند نشانه عصبي، رواني و جسمي در وي وجود دارد. اين نشانگان موضوع جديدي نيست و در گذشته با نام هاي مختلفي تشخيص داده مي شد که از متداول ترين آنها سندرم يا نشانگان ME، آنسفالو ميليت ميالژيک (يعني دردهاي عضلاني به علت التهاب در سيستم عصبي مرکزي: مغز و نخاع) قابل ذکر است.



در چه سني و چه جنسي

نشانگان يا عارضه خستگي مزمن در زنان، دو برابر مردان است. هرچند که هم در کودکان و هم در سنين پس از ۴۵ سالگي مشاهده مي شود، ولي معمولاً افراد ۲۵ تا ۴۵ سال به اين بيماري مبتلامي شوند.

پراکندگي بيماري
اين عارضه به صورت پراکنده، حتي در کشورهاي پيشرفته ديده مي شود، اما چند مورد همه گيري بيماري به ثبت رسيده است، از جمله در سال ۱۳۱۳ در بيمارستاني در لس آنجلس امريکا، سال ۱۳۳۴ در بيمارستان سلطنتي لندن، ۱۳۳۵ در ايالت فلوريداي امريکا، سال ۱۳۶۴ در ايالت نواداي امريکا اين بيماري شايع است. خوب است بدانيد يک پنجم مراجعه به کلينيک هاي پزشکي عمومي به علت خستگي مزمن و نشانه هاي آن است، اما نشانگان خستگي مزمن به مثابه يک عارضه و بيماري به مراتب کمتر ديده مي شود. نام هاي مختلفي به اين بيماري داده اند که بيانگر اين موضوع است که دلايل مختلفي باعث ايجاد سندرم خستگي مزمن مي شوند. عفونت و اختلال در سيستم ايمني، از نمونه هاي قابل ذکر است.

آنچه مي بينيد و حس مي کنيد
در بيش از ۸۰ درصد موارد، نشانه هاي بيماري که خود بيمار، از آنها شکايت دارد (به ترتيب از زياد به کم) شامل موارد زير است: خستگي، اشکال در تمرکز، سردرد، گلودرد، دردهاي عضلاني و مفصلي و حالت تب دار.

نظريه هاي زيادي درباره علت اين نشانه ها وجود دارد. آلودگي به برخي از ويروس ها و تضعيف يا اختلال دستگاه ايمني به عنوان عامل و مسبب اصلي بروز نشانگان مطرح شده اند. به هر حال مهم اين است که مانند ديگر بيماري هاي مزمن، در اين بيماري نيز، در دوسوم افراد مبتلابه نشانگان خستگي مزمن، افسردگي زياد ديده مي شود.


اساس تشخيص
پزشکان براي تشخيص درست نشانگان خستگي مزمن، يکسري معيارهايي را در نظر مي گيرند، يکي از آنها وجود خستگي است، يعني معمولاً بيمار در انجام کارهاي روزانه دچار ضعف، خستگي و ناتواني است. در بعضي افراد هم حالت التهاب و درد مفاصل و عضلات وجود دارد، يا برخي افراد دچار تب و افزايش درجه حرارت مي شوند. براساس اينکه چه عاملي باعث نشانگان خستگي مزمن شده است، علائم خاصي مشاهده مي شود. ممکن است در بدن فرد نقاط حساس به لمس وجود داشته باشد و با فشار بر هر نقطه بيمار احساس درد يا سوزش کند.

همچنين نشانگان خستگي مزمن موجب افسردگي بيماران مي شود و افسردگي به علت خصوصيات و طبيعت خود، موجب تشديد بيماري زمينه يي مي شود. از طرفي افسردگي به علت بيماري خستگي مزمن، باعث مي شود بيمار، کمتر انگيزه پيگيري و درمان خود را داشته باشد و در نتيجه کيفيت زندگي کاهش مي يابد. برخي از افراد به علت ابتلابه اين بيماري ممکن است دچار اضطراب شوند و اضطراب و نگراني موجب شدت يافتن درد و ناراحتي اين بيماران مي شود و به همين علت بيماران در چرخه معيوبي قرار مي گيرند که هر عارضه ديگري را تشديد مي کند.

پيشگيري و درمان
اين عارضه علت هاي مختلفي دارد و بسياري از بيماران با سازوکارهاي مختلفي در نهايت به اين نشانگان دچار مي شوند. با توجه به اين موضوع، بايد درمان هم چند جهت داشته باشد که شامل رفع علت زمينه يي در صورت وجود، نگهداري و مديريت درد، خستگي و شرايط روحي رواني بيمار است.

مهمترين اقدام، کنترل و رفع درد است. در ابتدا براي آنکه بيمار با کيفيت بيشتري به زندگي ادامه دهد، نياز است تا داروهاي مسکن مانند بروفن، ديکلوفناک يا استامينوفن تجويز شود.

با توجه به اينکه داروهاي گروه بروفن ضد التهاب نيز هستند، براي استفاده ارجح هستند که هم التهاب و هم درد را کاهش مي دهند. بسياري از افراد ترجيح مي دهند دوره هاي مختلف ماساژ را بگذرانند تا به اين وسيله درد خود را کمتر و شادابي و نشاط شان را بيشتر کنند، به همين علت، بسياري از پزشکان توصيه مي کنند که اينگونه بيماران، فعاليت متوسطي داشته باشند و ورزش هايي مانند پياده روي، شنا و نرمش هاي خفيف را انجام دهند و با وجود درد و التهاب و افزايش درجه حرارت هرچه استراحت اين افراد بيشتر شود، بيشتر احساس ناتواني و ضعف مي کنند.

بسياري از بيماران، به علت طولاني مدت بودن ماهيت بيماري، روحيه ضعيفي دارند و احساس ناتواني مي کنند و به همين علت توصيه مي شود تا با روش هاي رفتاري و شناختي نيز درمان انجام گيرد. اين روش که CBT ناميده مي شود، موجب اصلاح سبک زندگي بيماران و افزايش انگيزه آنان براي ادامه درمان مشکل شان مي شود. از سويي استفاده از روش درمان رفتاري و شناختي موجب مي شود تا عوارض رفتاري و رواني ناشي از ابتلابه نشانگان خستگي مزمن برطرف يا از آن پيشگيري شود.

در کشوري مانند امريکا براي نشانگان خستگي مزمن که به علت بيماري مانند فيروميالژي به وجود مي آيد، از داروهايي مانند قرص گانفيزين استفاده مي شود و با تاثير بر فعل و انفعالات شيميايي بافت همبند، موجب کاهش و رفع درد مي شود. البته اين موضوع هنوز در حد تحقيقاتي است و پزشکان اميد زيادي دارند که اين کار معمول شود.

دکتر هومن خليقي