تلاش ها و اقدامات بين المللي در منبع كاربرد تسليحات شيميايي و بيولوژيك

[ali nuri]

تلاش ها و اقدامات بين المللي در منبع كاربرد تسليحات شيميايي و بيولوژيكي

[External Link Removed for Guests]

از هنگامي كه در سال 1915 استفاده از جنگ افزارهاي شيميايي به طور جدي شروع شد، تا به امروز جهانيان هيچ عملي را به اندازه كاربرد سلاح هاي شيميايي و ميكروبي تقبيح نكرده اند. اما سابقه تقبيح اين گونه سلاح ها را بايد پيش از تاريخ مزبور دانست.

كاربرد سلاح هاي شيميايي در جنگ ها از اعصار قديم به عنوان روش غير انساني و مذموم شناخته شده است. ممنوعيت استفاده از سموم در جنگ، يكي از قديمي ترين و شايع ترين قواعد عرفي جنگ است . حقوقدانان رومي صريحاً به اين موضوع اشاره كرده و اعلام داشتند: (جنگ بايد اسلحه باشد و نه با سم) «Armis bella nin veneris geri» از قديم الايام استفاده از سم و سلاح هاي سمي در جنگ ها و همچنين استفاده از سلاح هايي كه موجب صدمات و تلفات بيش از حد مي گرديده، محكوم بوده است. تلاش در جهت ممنوع كردن كاربرد نوع خاصي از جنگ افزار در جنگ ها، در تمدن ها و دوران هاي مختلف تاريخ بخصوص تاريخ معاصر، هميشه مورد توجه بوده است. به عنوان مثال، در قوانين مانود (قديمي ترين قوانين مدون هندوها) هندوها از كاربرد تيرهاي آلوده به سم منع شده اند.

همان طوري كه اشاره شد، يوناني ها و رومي ها به طور عرفي ممنوعيت كاربرد سم و سلاح هاي سمي را در جنگ ها رعايت مي كردند. 600 سال قبل از ميلاد مسيح مذاكرات كنترل تسليحات انجام مي گرفته است. در آن هنگام مذاكرات خلع سلاح بين دولت هاي مستقر در دره يانگ تسه وجود داشت.

در قرون وسطي، كليساي روم در سال 1132 اعلام كرد كه كمان زنبوركي و منجنيق سلاح هاي غير مسيحي هستند. از قرن ها پيش شيوه هاي جنگ و رعايت برخي ملاحظات انسان دوستانه در مخاصمات مسلحانه مورد توجه قرار داشته است. رد پاي برخي از قواعد حقوق بشر دوستانه امروز را مي توان در برخي از قواعد عرفي روم و يونان پيدا كرد. تمدن اسلامي در ميان تمدن هاي بشري در اين زمينه پيشينه درخشاني دارد؛ گو اين كه مقررات بشر دوستانه را در تاريخ ساير تمدن هاي انساني مي توان يافت . توسعه تاريخيخ حقوق جنگ، نقش اساسي چه در شكل و چه در ماهيت حقوق حاضر داشته است. تهيه و پيش بيني ضوابط و مقررات شخصي براي درگيري هاي مسلحانه چيزي بوده است كه براي هزاران سال نظر دانشمندان، سياستمداران و سربازان را به خود جلب نموده است. در اين مورد يوناني ها و رومي ها در جنگ هاي خود بعضي از اصول انساني را رعايت مي كردند كه اين اصول امروزه به عنوان قواعد اساسي حقوق معاصر جنگ شناخته شده است . بنابراين استفاده از سلاح هاي شيميايي بر اساس اصول كافي حقوق بين الملل جنگ و قواعد عرفي و الزام آور حقوقي، ممنوع است و اين ممنوعيت مستند به قواعد الزام آوري است كه حقوق بين الملل به تدريج پذيرفته است. به عبارت ديگر براساس عرف و قوانين جنگ اين امر مورد قبول بوده است كه كشورهاي درگير جنگ از يك اختيار نامحدود براي استفاده از هر سلاحي به منوظر نابودي طرف مقابل خود برخوردار نيستند. اين امر در نوشته هاي گروسيوس به عنوان پدر حقوق بين الملل نيز آمده است.

در قرون وسطي، حقوق نظامي و جنگي در اروپا توسعه يافت و براساس آن ضوابطي براي عمليات نظامي و جنگ و نزاع هاي مسلحانه پيش بيني گرديد. از زماني كه حقوق بين الملل در اروپا توسعه يافت، نويسندگان اوليه آن نظير گروسيوس به آثار حقوق دشمن و خصومت در روابط بين الملل توجه خاصي داشتند . هنگامي كه قوانين و مقررات جنگ در نيمه دوم قرن 19 مدون مي گرديد، ممنوعيت كاربرد نوع خاصي از سلاح ها موضوع چندين توافق بين المللي بود.

پس از آن كه جنبه هاي دهشت بار سلاح هاي مدرن شيميايي آشكار گرديد، حقوقدانان و مجامع بين المللي حساسيت ويژه اي نسبت به آن نشان دادند. اسناد بين المللي متعددي در اين خصوص وجود دارد، وليكن متأسفانه اين اسناد حقوقي بين المللي نتوانست مانع استفاده رژيم بعثي عراق از سلاح هاي شيميايي عليه نظاميان و مردم عادي ايران و عراق گردد. ولي مي توان به جرأت گفت كه اگر چنين قواعد و مقرراتي در صحنه بين المللي وجود نمي داشت، كشورهاي صادر كننده با مشكلات كمتري، مواد اوليه سلاح هاي شيميايي را به عراق صادر نموده و رژيم بعثي عراق نيز راحت تر و بدون هيچ نگراني حقوقي و اخلاقي در سطح بسيار وسيع تري از اين سلاح ها استفاده مي كرد، مانند جنگ جهاني اول كه به علت عدم وجود چنين قوانين مدون و عرف هاي مسلم حقوقي بين المللي، استفاده از سلاح هاي شيميايي بيش از دو ميليون و پانصد هزار قرباني گرفت. پس هر چه قواعد و مقررات بين المللي بيشتر، جهان شمول تر و محكم تر گردد، امكان استفاده از اين سلاح ها محدودتر خواهد شد.

منابع:

1- سلاح هاي شيميايي، حقوق بشر و مسئوليت بين المللي آلمان، روزنامه كيهان 16/2/1376، ص 6.

2- ناصر ثقفي عامري، سازمان ملل متحد، مسئوليت حفظ صلح و امنيت بين المللي، ص 61.

3- حميد مخلص آبادي فراهاني، تاريخچه و سابقه مذاكرات خلع سلاح، روزنامه رسالت 17/12/1373.

4- حميد مخلص آبادي فراهاني، همان منبع.

5- Adam, Roberts and Richard Guelef, Document on the law of war, Clarendon Press (Oxford 1982 ) p.29-30

6- سلاح هاي شيميايي، حقوق بشر و مسئوليت بين المللي آلمان، روزنامه كيهان، مورخ 16/2/1376، ص 6.

7.Adam, Roberts and Richard Guelef. Op.cit, P.2
8- Nella J.B Harvest of Death op.cit. P.67.
9.Document on the law of war op.cit.P.2.-
10.Ibid, p

نويسنده: عليرضا نوري آشتياني