ماهيت سلاح هاي شيميايي

[ali nuri]

ماهيت سلاح هاي شيميايي

[External Link Removed for Guests]

واژه كيميا ، از واژه يوناني Chyma به معني گداختن يا قالب ريزي فلز، اقتباس شده است. بدون شك، نام دانش شيمي امروزي از همين واژه گرفته شده است. اگرچه كيمياگران در تلاش خود براي تبديل فلزات كم بها به طلا به جايي نرسيدند، ولي به كشف بسياري از تركيبات و واكنش هاي شيمياييموفق شدند كه كمك شاياني به پيشرفت علم شيمي در دوره هاي بعد كرد و مبناي تحقيقات آيندگان و همچنين سوء استفاده كنندگان از آن جمله مخترعين جنگ افزارهاي شيميايي گرديد. جنگ افزارهاي شيميايي، از لحاظ نظامي داراي اهميت ويژه اي هستند، زيرا ضمن برخورداري از اهميت استراتژيك، به علت داشتن توان انهدام جمعي، از لحاظ كاربرد تاكتيكي نيز در برخوردهاي منطقه اي و موضعي كارساز مي باشند.

به عبارت ديگر سلاحهاي شيميايي، آن دسته از مواد اعم از گازي، مايع و يا جامدات هستند كه به واسطه اثرات مستقيم سمي آنها بر روي بشر، حيوانات و گياهان ممكن است به كار روند. سلاح هاي شيميايي موادي سمي هستند كه به دليل قدرت تأثير بالاي آنها، نوعاً فاقد كاربرد غيرنظامي مي باشند. اين سلاح ها به دلايل گوناگون همچون:

• قدرت مسموم كنندگي بالا

• به كار رفتن بصورت گاز كه در هوا منتشر مي شود

• صعوبت پدافند در مقابل آنها

داراي كاربردهاي گسترده و در عين حال مقرون به صرفه نظامي هستند كه اين امر، كشورها را به داشتن آنها ترغيب مي نمايد.

لفظ مؤدبانه اي كه ابرقدرت ها به خصوص ستاد عالي ارتش روسيه به اين جنگ افزارها اطلاق مي كنند، سلاح هاي «تخريب جمعي» است. اين سلاح ها در هر درگيري مهمي كه بين ابرقدرت ها پيش آيد، از اهميتي خاص برخوردا خواهد بود و به همين لحاظ كار مستمر بهسازي و تكميل آنها در اكثر كشورهاي بزرگ در حال انجام است.

در اين ميان، سلاح هاي شيميايي و ميكروبي به دليل محدوديت نسبي شعاع عمل و نيز سهولت توليدشان و هزينه هاي اندك توليد انبوه آنها نسبت به ديگر تسليحات انهدام جمعي مانند سلاح هاي هسته اي، امكان دستيابي كشورهاي متعدد و ضعيف تر را به آن فراهم مي سازد و با توجه به همين ويژگي ها بود كه سلاح هاي شيميايي، بمب اتمي جهان سومي ها ناميده شد و اين در حالي است كه توليد و انبارسازي سلاح هاي شيميايي و ميكروبي به طور فزاينده اي ادامه دارد.

استفاده از اين گونه سلاح ها در جنگ ممكن است از طريق پرتاب يك پيكان مسموم به سوي سرباز دشمن، استفاده از گلوله هاي حاوي گاز در بمباران با توپخانه، تخريب عمدي محصولات كشاورزي يك كشور و از بين بردن سريع جمعيت صورت گيرد .

سلاح هاي شيميايي و بيولوژيكي را مي توان به آساني حمل و نقل نموده و عليه هدف هاي زنده مورد استفاده قرار داد. به علاوه در اين گونه سلاح ها عامل دقت در ايجاد تخريب اهميت چنداني ندارد. با اين وجود چنين سلاح هايي به عنوان اسلحه هايي كثيف و وحشيانه در نظر گرفته شــــده اند .

سلاحه هاي شيميايي علي رغم قدرتي كه از نظر وحشت آفريني دارند به هيچ وجه در استراتژي كلي نظامي در نظر گرفته نمي شود. محذورات قانوني و اخلاقي كه در راه كاربرد اين سلاح ها وجود دارد، مانع از اين نشده كه ملل غربي و يا غيرغربي نسبت به گسترش تكنولوژي هاي جديد جهت تكميل اين سلاح ها اقدام نكنند.

سلاح هاي شيميايي را مي توان در منطقه تماس نيروهاي متخاصم عليه هدف هاي نظامي مانند فرودگاه ها، پادگان ها، انبارهاي ذخاير و مراكز راه آهن كه كاملاً در پشت صحنه نبرد قرار دارند، يا عليه هدف هايي كه هيچ گونه ارتباط فوري و مستقيم با عمليات نظامي ندارند مانند جمعيت، اراضي زراعي و مخازن آب به كار برد.

اوضاع و احوالي كه در آن مي توان از اين گونه سلاح ها در منطقه درگيري نيروها استفاده كرد گوناگون و بسيارند، مانند استفاده براي كسب پيروزي سريع عليه سربازاني كه تجهيزات كافي شيميايي و ضد شيميايي ندارند؛ براي غلبه بر سربازاني كه در سنگرها و يا پناهگاه هاي نظامي موضع گرفته يا عليه مواضع و استحكاماتي كه در مقابل سلاح هاي شيميايي انفجاري مقاوم نيستند؛ براي از بين بردن پوشش گياهي منطقه نبرد به وسيله مواد منهدم سازنده گياهان و درختان به منظور بهبود قدرت ديد و گشايش ميدان آتش و جلوگيري از حمله هاي غافلگيرانه؛ ايجاد مواضعي از اراضي آلوده در جلو و عقب جبهه و هدايت تحرك افراد دشمن در مسير دلخواه يا كند كردن سرعت حركتشان با مجبور ساختن آنها به استفاده از البسه و تجهيزات حفاظتي. چنانچه حملات شيميايي عليه هدف نظامي كه كاملاً پشت منطقه نبرد است انجام گيرد، مسلماً اثراتش بيشتر است و در صورت حمله به مراكز جمعيت، بسيار جدي تر خواهد بود.

امروز فشردگي جمعيت در يك شهر ممكن است به ميزان 5 هزار نفر در هر كيلومتر مربع باشد. هرگاه در حدود يك تن عامل عصبي در هر كيلومتر مربع در چنين شهري منتشر مي شود، ممكن است نيمي از جمعيت صدمه ببينند و نيمي ديگر كشته شوند.

سلاح هاي شيميايي آثاري مشابه انسان ها بر حيوانات دارد، ولي در مورد گياهان در برخي مناطق باعث از بين رفتن كامل آنها مي شود. اينگونه سلاحه ها از لحاظ توليد نسبتاً ساده اند و ساختن انواع گوناگون آنها با مهمات معمولي تفاوت زيادي ندارد.

توليد اكثر انواع اين سلاح ها نيازمند تكنولوژي پيشرفته اي نيست. در واقع فرايند توليد و مواد ضورري براي گازهاي ضد اعصاب مشابه كودهاي شيميايي يا مواد حشره كش است. در عين حال، سلاح هاي شيميايي مي توانند به طور گسترده قدرت ويرانگري گرمسيري تهيه تكنولوژي حفاظتي در مقابل اين تسليحات مستلزم صرف مخارج بسيار گزافي است.

امروزه كشورهاي پيشرفته صنعتي با در دست داشتن تكنولوژي برتر به روش هاي جديدتري، اين سلاح هاي مخرب را توليد مي نمايند كه ديگر نيازي به كارخانجات سلاح شيميايي ندارد و تنها وجود يك مركز پُركُن بريا دستيابي به آن كفايت مي كند. در اين روش مواد اوليه اي كه در صنايع شيميايي غيرنظامي كاربرد دارد در زمان لزوم وارد كارخانه پركني شده و در داخل گلوله قرار مي گيرد كه اين مواد در زمان انفجار چاشني با يكديگر مخلوط گرديده و ماده شيميايي مورد نظر را توليد مي نمايد. به اين گونه سلاح ها، سلاح هاي دو تركيبي يا Binary مي گويند.

جنگ افزارهاي شيميايي دو تركيبي، يك نوع جنگ افزار جديد مي باشد كه ساختمان آن از دو محفظه تشكيل شده كه در داخل هر يك از اين محفظه ها مواد شيميايي كه به تنهايي سمي نيست قرار مي گيرد و فقط موقعي مرگبار مي شود كه اين مواد با هم تركيب گردد و اين زماني است كه موشك يا گلوله توپ يا بمب به طرف هدف حركت كند. موج انفجار حاصله از شليك سبب از بين رفتن صفحات جدا كننده دو محفظه مي شود و در اين موقع است كه هر دو مانند در مدت چند ثانيه با يكديگر تركيب مي شوند.

چرخش سلاح فوق در هوا بعد از تركيب مواد سبب تداوم تركيب مواد مي شود و سپس در اثر فعل و انفعالات شيميايي به يك ماده سمي جنگي و خطرناكي از نوع عوامل اعصاب بسيار قوي تبديل مي گردد؛ بويژه آنهايي كه از گروه تركيبات فسفري و از موادي مانند سارين (Gb) يا (VX) باشند. سلاح هاي شيميايي دو تركيبي از ايمني ويژه اي برخوردار هستند، زيرا مسئله خطرات ناشي از فاسد شدن و خورندگي مواد شيمياي را كه در اثر انبار شدن حاصل مي شود، در اين گونه سلاح ها وجود ندارد. بنابراين انباشت، حمل و نقل و دستكاري آنها بي خطر است.

در مورد خطرناك بودن جنگ افزارهاي دو تركيبي با تركيبات فسفري بايد گفت كه اين امر به سمومي مربوط مي شود كه اثرات سمي آنها بر روي انسان به وسيله بازداشتن آنزيم هايي كه از گاز هيدروكربن مشتق مي شوند و براي اعصاب مهم هستند، صورت مي گيرد كه در نتيجه، اثرات مسموميت به سرعت ظاهر گرديده و اگر كمك هاي پزشكي به سرعت به كار گرفته نشود، با كمترين مقدار استفاده، در فاصله چند دقيقه به مرگ مي انجامد.

تخمين زده شده است كه در صورت تنفس مقداري از سموم از نوع سارين در حدود 100 ميليگرم در متر مكعب هوا در يك دقيقه و از نوع VX در حدود 36 ميليگرم در مترمعب در همان زمان منجر به مرگ مي شود. در خاتمه اين قسمت بايد يادآوري كرد كه هم اكنون سلاح هاي شيميايي در پاره اي از كشورها بويژه كشورهاي جهان سوم به عنوان جنگ افزار استراتژيك مورد توجه قرار گرفته است؛ و پاره اي از كشورهاي جهان نيز در دستيابي به آن با يكديگر به رقابت مي پردازند. مسئله به كارگيري جنگ افزارهاي شيميايي با ابعاد خطرناك مورد توجه قرار گرفته است، چرا كه دستيابي بسياري از كشورها به موشك هاي بالستيك خطر وقوع و گسترش جنگ شيميايي را بيش از پيش ممكن ساخته است كه عواقب يك جنگ نظامي با سلاح هاي پيشرفته كنوني علاوه بر اثرات ناگوار آن بر روي نظاميان، براي مردم نيز بي اندازه دردناك خواهد بود؛ همچنان كه در جنگ عراق عليه ايران نيز چنين بود.

نویسنده: عليرضا نوري آشتياني

منابع:

1 - كيميا، معرب از يوناني، خميا به معني اختلاط و امتزاج است (لغتنامه دهخدا).

2- قطعنامه شماره 2603 مورخ 6 دسامبر 1969 مجمع عمومي سازمان ملل متحد.

3. Mass Destruction weapons

4- حاكم قاسمي، كنترل تسليحات شيميايي غر متعارف، ضرورت ها و موانع، تهران: مجله سياست دفاعي، دانشگاه امام حسين (ع)، سال 1374، ص 21.

5. obinson, J.P. and Burns, R.D(1979), Introduction to chemical, Biological 1979, P.X. warfare A selected Biblogrophy

6.Ibid, at. 171.-

7- دكتر عليرضا ازغندي و جليل روشندل، مسائل نظامي و استراتژيك معاصر، چاپ اول، ص7