آشنايي باموشك‌هاي بالستيك

[Shahbaz]

  [External Link Removed for Guests]     موشک V2 اولین موشک بالستیک    مقدمه       موشکهای فضایی مانند موشکهای آتش بازی عمل می‌کنند.     سوخت با ماده‌ای به نام اکسنده که حاوی گاز تسریع کننده احتراق یعنی اکسیژن است، ترکیب می‌شود. آنگاه این ترکیب که یک پیشران محسوب می‌شود، می‌سوزد و گازهای داغی را تولید می‌کند، این گازها منبسط شده ، از طریق یک دماغه خارج و باعث می‌شوند موشک به طرف بالا حرکت کند.     این واکنش برای اولین بار در قرن هفدهم توسط دانشمند انگلیسی ، اسحاق نیوتن ، در قانون سوم حرکتش بیان شد. او اظهار داشت که برای هر عملی (خروج گازها در اینجا) عکس العملی است مساوی و مخالف جهت آن (در اینجا ، حرکت موشک).
نیرویی که یک موشک را به طرف جلو حرکت می‌دهد، نیروی پیشران نامیده می‌شود. قدرت نیروی پیشران به سرعت خارج شدن گاز خروجی بستگی دارد. نیروی پیشران به موشک شتاب داده ، باعث افزایش سرعت آن می‌شود. مقدار شتاب نیز بستگی به جرم موشک دارد. هر چه موشک سنگینتر باشد، برای رسیدن به فضا ، به نیروی پیشران بیشتری نیاز است. تا وقتی که موتورهای موشک ، روشن و در حال تولید نیروی پیشران هستند، شتاب فضا پیما نیز هر لحظه زیادتر می‌شود.
موتور موشک یا از پیشران مایع استفاده می‌کند یا جامد ، اما بعضی اوقات ، یک موشک کامل ممکن است.     در مراحل مختلف از هر دو نوع پیشران استفاده کند. کارشناسان موشکهایی را پیشنهاد کرده‌اند که از انرژی اتمی به عنوان سوخت استفاده می‌کنند، چرا که آنها از نظر مصرف انرژی بسیار مقرون به صرفه‌اند. اما ترس از خطر استفاده از سوخت اتمی مانع استفاده از این موشکها شده است.     
موشکهایی با سوخت پیشران جامد     سوختهای پیشران از یک نوع سوخت و یک اکسنده تشکیل شده‌اند. برای روشن شدن موشک ، کافی است یک جرقه کوچک سوخت پیشران آنرا آتش بزند. سوخت آتش گرفته تا آخرین قطره می‌سوزد. گازهای حاصل از سوخت پیشران را از طریق دماغه انتهایی موشک خارج می‌شوند.     اولین موشکها را احتمالا در قرن یازدهم میلادی در کشور چین ساخته‌اند. آنها موشکهایی بودند که از سوخت پیشران جامد استفاده می‌کردند. سوخت موشک یک نوع باروت بود که از مخلوطی از نیترات پتاسیم ، زغال چوب و سولفور تشکیل شده بود.

موشکهایی که از سوخت پیشران جامد استفاده می کنند، اغلب به عنوان موشکهای تقویت کننده‌ای استفاده می‌شوند که نیروی اولیه موشکهای بزرگتر را تأمین می‌کنند. موشکهای بزرگتر خود از سوخت پیشران مایع استفاده می‌کنند.     بزرگترین موشکهای مصرف کننده سوخت جامد با 45 متر ارتفاع جزء موشکهای تقویت کننده شاتل فضایی ایالات متحده محسوب می‌شوند. آنها حاوی 586500 کیلوگرم (2/1 میلیون پوند) سوخت پیشران هستند که بطور متوسط 13 میلیون تن (5/3 میلیون پوند نیرو) نیروی پیشران را تولید می‌کنند.

این موشکها را طوری طراحی کرده‌اند که بعد از اتمام سوخت و افتادن در دریا ، از دریا بیرون کشیده شده، دوباره برای مأموریتهای بعدی سوختگیری می‌شوند. ساخت موشکهایی که از سوخت جامد استفاده می‌کنند چندان دشوار نیست. آنها مقدار زیادی نیروی پیشران را در یک مدت زمان کم تولید می‌کنند. تنها ایراد این نوع موشکها این است که بعد از روشن شدن به راحتی خاموش نمی شوند. به عبارت دیگر ، نمی‌توان آن را به آسانی تحت کنترل درآورد.               نیروی پیش برنده       شاتل فضایی ایالات متحده از موشکهای تقویت کننده عظیم الجثه‌ای برخوردار است که از سوخت پیشران جامد استفاده می کنند. این پیشران از پر کلرات آمونیم به عنوان اکسنده و پودر آلومینیوم به عنوان سوخت تشکیل شده است.
موشکهای با سوخت مایع اکثر موشکهایی که از آنها در [External Link Removed for Guests] استفاده می‌شود، از سوخت پیشران مایع بهره می برند. سوخت و اکسنده که در مخزنهای جداگانه‌ای نگهداری می‌شوند، هر دو [External Link Removed for Guests] هستند. پمپهای قدرتمندی آنها را به محفظه احتراق می‌برند؛ در آنجا آنها باهم ترکیب شده ، شروع به تولید گازهای خروجی می‌کنند. گازهای مذکور نیز به نوبه خود از دماغه انتهایی موشک خارج می‌شوند. بعضی از موشکها از یک ماده قابل اشتعال سریع برای شروع احتراق استفاده می‌کنند. سوخت پیشران سایر موشکها هگام ترکیب سوخت و اکسنده شروع به احتراق می‌کند.                [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]    شهاب      فرآیند احتراق پیشران مایع       اکسنده و سوخت باهم ترکیب می‌شوند و در محفظه احتراق شروع به سوختن می‌کنند. سپس گازهای خروجی حاصل از فرآیند احتراق از دماغه خارج و به عنوان نیروی پیشران ، موشک را به طرف جلو حرکت می‌دهند  .

مراحل مختلف یک موشک برای سفر به فضا ، یک موشک چند مرحله‌ای مورد نیاز است. هر کدام از این مراحل یک موشک جداگانه محسوب می‌شود که هم دارای منبع سوخت است و هم موتور. بسته به وزن محموله ماهواه ، از موشکهای تقویت کننده‌ای در کنار مراحل مختلف موشک برای افزایش نیروی موتورها استفاده می‌شود.     مرحله اول ، کل موشک را از زمین بلند می‌کند و به محض اتمام سوخت از بقیه موشک جدا شده، به زمین سقوط می‌کند. آنگاه موتور مرحله دوم روشن می‌شود. بخاطر وزن سبکتر موشک در این مرحله ، شتاب موشک نیز بیشتر می‌شود؛ این سیر صعودی شتاب با جدا شدن هر مرحله از موشک ادامه می‌یابد.     مرحله پایانی موشک قسمت حامل ماهواره را به فضا و به طرف مقصدش حمل می کند.  


 [External Link Removed for Guests]  


موشک بالستیک

موشك‌هاي بالستيك از آن جمله سلاح‌هايي هستند كه حتي اگر كارآيي نيز نداشته باشند به خودي خود بسيار پر سروصدا از لحاظ سياسي هستند. تاريخچه موشك‌هاي بالستيك به جنگ دوم جهاني و موشك آلماني V2 با برد 230 كيلومتر بر مي‌گردد. شايد يكي از دلايل پرآوازه بودن اين سلاح‌ها اين بود كه اكثر كشورهاي جهان تا 20 سال پيش نيز سلاحي براي مقابله با موشك‌هاي بالستيك نداشتند.

موشك بالستيك: موشك‌هاي بالستيك سلاح‌هايي هستند زمين به زمين براي ضربه زدن به اهداف راهبردي نظامي، صنعتي و… دشمن. اين موشك‌ها به صورت بعد از پرتاب تا ارتفاع مشخصي بسته به برد موشك با حركت زاويه‌دار حركت مي‌كنند و بعد به سمت هدف شيرجه مي‌روند(يك حركت قوسي شكل). مثلا موشك‌هاي بالستيك قاره پيما با اين روش انحناي كره زمين را دور مي‌زنند. موشك‌هاي بالستيك شامل دو نوع تاكتيكي با برد 1000 كيلومتر و راهبردي با برد بيش از 1000 كيلومتر هستند.
موشك‌هاي راهبردي بالستيك كه از نظر برد به سه دسته
1- موشك‌هاي ميان برد با برد 1000 تا 3500 كيلومتر
2- موشك‌هاي دور برد با برد 3500 تا 8000 كيلومتر
3- موشك‌هاي قاره پيما با برد بيشتر از 8000 كيلومتر. اين نوع موشك‌ها بيشتر داراي نقش هسته‌اي هستند.

 [External Link Removed for Guests]    قاره پیمای توپول   

موشك‌هاي بالستيك به دليل سرعت عمل بالا به سرعت به عنوان يك حامل كلاهك اتمي مطرح شد. همچنين به دليل اينكه تا اوائل دهه 1990 هيچ سلاح موثري بر ضد موشك‌هاي بالستيك وجود نداشت اين موشك در نقش متعارف نيز به طور گسترده‌اي وارد خدمت شد. روس‌ها در دهه 1950 با ساخت موشك كوتاه برد اسكاد بازار بزرگي را به دست آوردند و اسكاد به عنوان پرفروش‌ترين موشك بالستيك جهان هنوز هم بعد از گذشت 50 سال در بسياري از كشورها در خدمت است. اين موشك در كره شمالي توليد شد و در حدود 1000 عدد از اين موشك توسط كره شمالي به كشورهاي مختلف از جمله ايران صادر شد. هر دو مدل B و C اسكاد در ايران با نام شهاب 1 و 2 توليد شد. ايران در جريان جنگ ايران و عراق مورد حمله صدها موشك اسكاد از سوي عراق قرار گرفت.

امروزه با در نظر گرفتن هزينه بالاي اين موشك‌ها نسبت به موشك‌هاي كروز، دقت كمتر نسبت به موشك‌هاي كروز و همچنين انعطاف پذيري كمتر نسبت به موشك‌هاي كروز، موشك‌هاي بالستيك در نقش كوتاه برد متعارف چندان طرفداري ندارند. موشك‌هاي بالستيك داراي دقت كمتر و شعاع خطاي بيشتري نسبت به موشك‌هاي كروز دارند و همچنين موشك‌هاي كروز را مي‌توان بر ضد سطح وسيعي از اهداف مانند كشتي‌هاي جنگي به كار برد كه اين يكي به دليل سيستم متفاوت آنها است. همچنين موشك‌هاي بالستيك از روي زمين، از پرتاب‌گرهاي ثابت و يا متحرك پرتاب مي‌شوند ولي موشك‌هاي كروز را به راحتي با كمي تغيير مي‌توان از هوا، دريا، زيردريا و زمين پرتاب كرد براي نمونه موشك كروز تاماهاوك داراي انواع زمين پرتاب، زيردريايي پرتاب و كشتي پرتاب است و حتي برنامه ساخت مدل هوا پرتاب آن نيز زماني در دسترسي بود. موشك‌هاي بالستيك يا براي پرتاب از زيردريايي ساخته مي‌شوند و يا زمين (حتي هيچ موشك بالستيك نيست كه بتوان آن را با كمي تغيير براي هر دو حالت پرتاب به كار برد). با وجود اين موشك‌هاي بالستيك امتيازي دارند كه موشك‌هاي كروز ندارند و آن امتياز سرعت زياد آنها است. هم اكنون هيچ موشك كروزي نيست كه داراي برد بيش از 1000 كيلومتر باشد!! و سرعت آنها بيش از سرعت صوت. سرعت موشك‌هاي بالستيك بيش از 4000 كيلومتر در ساعت است. سرعت در جنگ اتمي يك مسئله مرگ و زندگي است از اين رو موشك‌هاي بالستيك دوربرد و يا قاره پيما كه مي‌توانند يك يا چند كلاهك اتمي را در فاصله 10000 كيلومتر در عرض يك ساعت و نيم به هدف برسانند در حال حاضر با هيچ سلاحي قابل جايگزين نيست ولي در نقش متعارف و زير 1000 كيلومتر كشورها به سرعت در حال به خدمت گرفتن موشك‌هاي كروز زمين پرتاب هستند.


• توضيحات فني
سوخت: موشك‌هاي بالستيك در مخازن سوخت خود، دو نوع ماده يكي به عنوان سوخت و ديگري اكسيژن حمل مي‌كنند. موشك‌هاي بالستيك يا سوخت مايع هستند و يا سوخت جامد، از آنجايي كه موشك‌هاي بالستيك طي پرواز در مرحله حركت به نقطه اوج خود از اتمسفر خارج شده براي اينكه بتوانند همچنان به حركت ادامه دهند و سوخت خود را بسوزانند بايد مخازن سوخت هوا را با خود حمل كنند البته از تركيبات ديگري نيز در نقش هوا در موشك‌هاي مختلف استفاده مي‌شود.  
 
[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]  
  مخازن سوخت و اکسیژن موشکهای اسکاد  


سوخت مايع:
موشك‌هاي سوخت مايع از دو مخزن يك براي حمل تركيبي با قابليت اكسيژن و ديگري سوخت حمل مي‌كنند. براي نمونه اولين موشك بالستيك جهان يعني V2 از تركيب الكل و اكسيژن مايع بهره مي‌برد. موشك‌هاي سوخت مايع را تنها در زمان پرتاب از سوخت پر مي‌كنند از اين رو زمان آماده كردن آنها زياد است.
سوخت جامد:
از دهه 1960 سوخت جامد توسط آمريكايي‌ها ابداع شد كه تركيبي از اكسيدكننده و سوخت به صورت جامد در آن وجود داشت. با اين كار زمان آماده كردن موشك از چند ده ساعت به كمتر از 30 دقيقه كاهش پيدا كرد.


 [External Link Removed for Guests]  


توان تحرك:
برخي از موشك‌هاي بالستيك داراي سكوي آتش متحرك مانند يك پرتاب‌گر بر روي يك تريلر و يا يك واگن قطار تغيير يافته هستند. برخي ديگر نيز داراي سكوي آتش ثابت مانند سيلوهاي زيرزمين و يا سكوهاي ثابت بر روي زمين هستند.

نوع كلاهك:
موشك‌هاي بالستيك دو نوع كلاهك متعارف و غيرمتعارف را حمل مي‌كنند. كلاهك‌هاي غيرمتعارف مانند كلاهك‌هاي اتمي و شيميايي و كلاهك‌هاي متعارف مانند كلاهك‌هاي انفجار قوي، خوشه‌اي، آتش‌زا (ناپالم) را مي‌توان نام برد.
كلاهك اتمي:
هنگامي كه گفته مي‌شود كلاهك اتمي مثلا داراي قدرت انفجار 200 كيلوتن است يعني قدرت انفجار اين كلاهك برابر با قدرت انفجار 200 هزار تن مواد منفجره TNT است و يا وقتي گفته مي‌شود 3 مگاتن يعني قدرت انفجار اين كلاهك برابر با انفجار 3 ميليون تن ماده منفجره TNT مي‌باشد.

 [External Link Removed for Guests]  
  خوشه ای  



كلاهك مجتمع اتمي:
اين نوع كلاهك‌ها از نوع ميرو هستند. در واقع بر روي كلاهك اصلي موشك چند كلاهك كوچكتر اتمي وجود دارند كه هركدام داراي يك سيستم هدايت جداگانه هستند. موشك در مرحله شيرجه رفتن اين چند كلاهك را پرتاب كرده و اين قابليت وجود دارد كه هركدام از اين كلاهك‌ها به يك هدف جداگانه مثلا به يك شهر حمله ببرند. (حكايت يك تير چند نشان)
كلاهك انفجار قوي:
كلاهكي كه از مواد انفجاري متعارف مانند TNT يا C4 يا مواد منفجره ديگر پر شوند.



منبع: فارس/ماهنامه جنگ افزار / وزارت دفاع