سلاح هاي شيميايي در جنگ جهاني اول

[ali nuri]

 [FONT=Tahoma,sans-serif]سلاح هاي شيميايي در جنگ جهاني اول [FONT=Tahoma,sans-serif]   
 [FONT=Tahoma,sans-serif]
 
 [FONT=Tahoma,sans-serif] 
[FONT=Tahoma,sans-serif]با آغاز قرن بيستم و توسعه روز افزون دانش شيمي، زنگ خطر به كارگيري احتمالي و گسترده مواد شيميايي در جنگ ها براي دولتمردان اروپايي به صدا درآمد و آنها را واداشت كه طي قراردادي به كارگيري اين مواد را ممنوع كنند. 
[FONT=Tahoma,sans-serif]
كنوانسيون 1907 لاهه به تصويب بيشتر كشورهاي اروپايي رسيد. با اين حال برخلاف قرارداد منع كاربرد سلاح شيميايي، اين جنگ افزار مخوف در مقياس گسترده اي طي جنگ جهاني اول به كار گرفته شد.

جنگ شيميايي نخستين بار، زماني كه آلماني ها در اكتبر 1914 در نوشاپل گلوله هاي حاوي گاز اشك آور به سوي فرانسوي ها پرتاب كردند، آغاز شد.  
[FONT=Tahoma,sans-serif]

با وجود پراكندگي سربازان و محدود بودن شمار گلوله ها، اين تاكتيك چندان كارساز نبود و حتي فرانسوي ها متوجه كاربرد آن نشدند. با اين حال آلماني ها دست از تلاش برنداشته و گاز كلر را نيز نخستين بار در 22 آوريل 1915 در «يپرس» ([FONT=Tahoma,sans-serif]  [FONT=Tahoma,sans-serif]) بلژيك عليه سربازان مستعمراتي فرانسه و پياده نظام كانادايي كه هيچ ماسكي براي حفاظت از خود نداشتند به كار بردند.  
[FONT=Tahoma,sans-serif]
1- علاوه بر اين آلماني ها به سرعت به فسژن و خردل روي آورده و آنها را در جبهه آزمودند.   
[FONT=Tahoma,sans-serif]

عامل تاول زاي خردل گوگردي به وسيله آلماني ها در 1917 و در نزديكي دهكده يپرس بر ضد سربازان فرانسوي به كار گرفته شد و به همين دليل فرانسويان نام ايپريت ([FONT=Tahoma,sans-serif]  [FONT=Tahoma,sans-serif]) را نيز به عامل خردل دادند. 

[FONT=Tahoma,sans-serif]
2- همچنين خردل با نام ديگري به نام صليب زرد ([FONT=Tahoma,sans-serif]Yellow   [FONT=Tahoma,sans-serif]) نيز شناخته شده بود چرا كه براي مشخص كردن مخازن حاوي آن علامت صليب زرد به كار مي رفته است.  
[FONT=Tahoma,sans-serif] [FONT=Tahoma,sans-serif]
به طور كلي در جنگ جهاني اول حدود 125000 تن عوامل سمي مشتمل بر 45 نوع عامل شيميايي مختلف به كار رفت كه در بين آنها 18 عامل كشنده و 27 عامل تحريك كننده بود.
 [FONT=Tahoma,sans-serif]
از ميان عوامل ذكر شده به طور عمده فسژن و خردل حدود يك ميليون و 300 هزار سرباز را از صحنه نبرد خارج كرد كه تعداد بيشماري از آنها براي هميشه نابينا شدند و تقريباً 100 هزار نفر جان باختند.

3- روند سريع ساخت جنگ افزارهاي شيميايي جديد و كاربرد وسيع آن طي جنگ جهاني اول و مهمتر از همه برانگيخته شدن احساسات عمومي باعث شد بيش از پنجاه كشور معاهده اي مبني بر عدم كاربرد جنگ افزارهاي شيميايي را در ژنو امضا كنند كه به پروتكل 1925 ژنو ([FONT=Tahoma,sans-serif]Geneva   [FONT=Tahoma,sans-serif]) معروف شد.    


[FONT=Tahoma,sans-serif]اما تصميمي درباره منع ساخت و انباشت اين سلاح ها گرفته نشد.  
[FONT=Tahoma,sans-serif]
علاوه بر اين با توجه به ويژگي هاي مواد شيميايي جنگي (پوشش وسيع، خواص مصدوم كنندگي شديد، افت روحيه شديد دشمن و نياز به نيروي متخصص و كارآمد جهت درمان و رفع آلودگي) نظر كارشناسان نظامي پس از جنگ جهاني اول، به شدت به طرف اين جنگ افزارها معطوف و موجب توسعه اين سلاح ها در كشورهاي غربي شد و بدين شكل روش هاي توليد بسياري از تركيبات شيميايي به دست آمد.

برخي گمان مي كردند كه در پناه اين معاهده جهاني از اين پس در جنگ ها و درگيري ها از سلاح هاي شيميايي استفاده اي به عمل نخواهد آمد؛ ولي تاريخ شاهد وقايع ناخوشايند ديگري بود.

پايان

منابع:
1ـ شريفي مقدم، محمود؛ سير تحول جنگ افزارهاي شيميايي، مجله شيمي، مركز نشر دانشگاهي، 1370، سال چهارم، شماره يكم، صص 4ـ3 و 7.
2- دكتر كبريايي زاده، عباس؛ دكتر سلطاني نژاد، كامبيز؛ عوامل شيميايي جنگي، نشريه رازي، بهمن 1377، سال دهم، شماره 1، ص 25.
3ـ سلاح هاي شيميايي، حقوق بشر و مسئوليت بين المللي آلمان، تهران، روزنامه كيهان، 16/2/1376، صفحه 6.
( دومين سال از جنگ جهاني اول ) باوسائلي كه در اختيار داشتند ازجمله ماسكهاي ابتدايي و دست ساز از خود محافطت مي كنند و در سنگرهاي خندقي آماده دفاع از خود هستند.<