سلاح هاي شيميايي در جنگ جهاني دوم

[ali nuri]

 سلاح هاي شيميايي در جنگ جهاني دوم

در جريان جنگ دوم مراكز پژوهشي ـ نظامي در آلمان، انگلستان، آمريكا و ژاپن به كوشش هاي خود جهت تهيه عوامل شيميايي با سميّت زياد ادامه دادند.در آلمان سنتز عوامل بسيار سمي اعصاب تابون و ساربن آغاز و با تهيه سومان در سال 1944 دنبال شد كه سمي ترين عامل شيميايي در جنگ جهاني دوم بود.

آلماني ها همراه با تلاش هاي پژوهشي جدي، كارخانه بزرگي براي توليد جنگ افزارهاي شيميايي و مهمات آن تاسيس كردند كه توليد ساليانه آن در 1943 حدود 180 هزار تن (اين مقدار 5/1 برابر عوامل شيميايي به كار رفته به وسيله دول متخاصم طي جنگ جهاني اول) بوده است. طبق گزارش ورماخت ( wehrmaht) در اواخر جنگ، ذخيره عوامل شيميايي آلمان 70 هزار تن شامل 32 هزار تن ايپريت يا خردل و 13 هزار تن گازهاي اعصاب بوده است. اسپي ير ( Speer ) وزير صنايع هيتلر در دادگاه بين المللي نورنبرگ اعلام كرد كه هيتلر خود طي جنگ جهاني اول مصدوم شيميايي بوده و بدين جهت به جنگ افزارهاي شيميايي جديد اهميت زيادي قائل بود.
نيروهاي هيتلري همواره ذخاير جنگ افزارهاي شيميايي خود را افزايش مي دادند. آلماني ها در جريان جنگ دوم مرتكب بي رحمانه ترين جنايات عليه بشريت شدند. اتاق هاي گاز در اردوگاه هاي بوخن والد ( Buchenwald)، آشويتس ( Auschwitz)، زاخرزن هاوزن ( Sachsenhausen )، نوين گام ( Neuengamme )، لوبلين ( Lublin)، گروسه روزن ( Grosse -Rosen )، راونز بروخ ( Ravensbruck ) و تربلينكا ( Treblinka ) كار مي كردند. در 14 ژوئيه 1942 هيملر ( Himmler ) اجازه داده بود كه در برخي اردوگاهها از زندانيان براي آزمايش عوامل شيميايي استفاده كنند. در كل،تا پايان جنگ تنها 5/4 ميليوم زنداني بر اثر به كارگيري انواع عوامل سمي به وسيله شركت دگش وابسته به مجتمع صنعتي فاربين در اردوگاه آشويتس مسموم شده بودند. انگليسي ها سنتز تابون و سارين را تكرار كردند و علاوه بر آن مكانيسم اثر عوامل شيميايي تركيبات آلي فسفردار را كشف نموده و بر اين اساس شيوه هاي جديدي را براي سنتز عوامل شيميايي پيشنهاد كردند. گرچه كوشش هاي انگليسي ها سري نگه داشته شد با اين حال گزارش هاي پژوهشي منظم و كاملي از طريق وزارت دفاع انگلستان به آمريكايي هايي كه در همين زمينه كار مي كردند فرستاده مي شد. ژاپني ها نيز در سال هاي جنگ هزاران ماده شيميايي سمي سنتز كردند، با اين حال ماده اي سمي تر از عوامل شيميايي جنگ جهاني اول به دست نياوردند. در كل طي جنگ جهاني دوم با اين كه طرف هاي درگير (به ويژه انگلستان، آمريكا، شوروي، ژاپن، آلمان و ايتاليا) همگي داراي ذخاير عوامل شيميايي بودند، ولي از اين جنگ افزارها استفاده چنداني به عمل نيامد؛ بويژه آلمان نازي در حين جنگ دوم جهاني با وجود ذخاير عظيم جنگ افزارهاي شيميايي هرگز از اين تسليحات استفاده نكرد چرا كه توازن قوا و وحشت آلماني ها از مقابله به مثل نيروهاي متفقين عامل بازدارنده اين اقدام وحشتناك احتمالي بود.
به طوري كه نخست وزير وقت انگلستان “وينستون چرچيل” در سال 1942 يعني هنگامي كه انگليسي ها از لحاظ توانايي در زمينه سلاح هاي شيميايي قدرت لازم را داشتند، چنين بيان داشت كه :دولت روسيه مدعي است كه آلماني ها در صورت نااميدي از حملات خود، ممكن است از گاز سمي بر ضد مردم و ارتش روسيه استفاده كنند. ما خود قاطعانه تصميم داريم از اين سلاح نفرت انگيز استفاده نكنيم، مگر اين كه ابتدا ارتش آلمان آن را به كار گيرد. به هر حال با شناختي كه از دشمن خود داريم، فراهم آوردن تداركات لازم به مقياس بسيار وسيع را ناديده نگرفته ايم. بنابراين تصميم گيري در اين خصوص كه هراس ناشي از به كارگيري سلاح هاي شيميايي نيز به جنگ هوايي افزوده شود، بر عهده هيتلر است.
تنها كاربرد عمده تسليحات شيميايي از جانب آلماني ها در جريان جنگ جهاني دوم، عليه نيروهاي شوروي صورت گرفت؛ ماجرا بدين قرار بود كه در ماههاي مه و ژوئن سال 1942، آلماني ها عليه واحدهاي نظامي و غيرنظامي شهر كرچ ( Krauch) كه در يكي از معادن پنهان شده و دليرانه در مقابل دشمن مقاومت مي كردند، جنگ افزارها شيميايي به كار بردند.

لازم به ذكر است كه؛

در ماههاي آخر جنگ جهاني دوم، در كنفرانس معروف Yalta
(11-4 فوريه 1945) سران متفقين به نتايجي مهم در مورد چگونگي اتمام جنگ رسيدند.

يكي از اين نتايج تعيين مرز قراردادي او در ـ نايسه بعنوان خط مرزي شرق و غرب در اروپا (مرز آلمان و لهستان) جهت هماهنگي انجام آخرين حملات به آلمان بود.

مذاكرات بين روزولت و استالين در مورد اين مرزبندي در اثر اختلاف نظري به ظاهر كم اهميت، در روزهاي اول كنفرانس ناتمام ماند؛ زيرا نظر روزولت اين بود كه نايس شرقي مرز قرار گيرد، ولي استالين اصرار داشت كه نايس غربي (امتداد رودخانه اودر) مرز باشد تا منطقه كوچك بين دو رودخانه نصيب روسها شود.

سرانجام با پذيرش نظر استالين از طرف روزولت، طي حملات نهايي متفقين به آلمان، روسها خود را به مرز مذكور رساندند. علت پافشاري استالين براي به كرسي نشاندن نظر خود بعدها معلوم شد.

شهر كوچكي به نام Dyhernfurth در منطقه مورد اختلاف قرار داشت كه داراي ساختماني استتار شده بود و پشت بام آن كاملاً با چمن و گياهان پوشيده شده بود.

اين ساختمان كه در سال 1940 بنا شده بود يكي از كارخانجات توليد گازهاي عصبي آلمانها و از مراكز اصلي توليد گازهاي تابون و سارين بود. هنگاميكه كارخانه اشغال شد داراي 12.000 تن گاز تابون، 600 تن سارين و مقادير زيادي سومان بود. كل كارخانه و ذخاير موجود در آن به روسيه انتقال يافت.

( Koflle GB (1981). Organophosphate poisoning. Fundam Appl Toxicol; 1:129 )

منابع:

1ـ شريفي مقدم، محمود- سير تحول جنگ افزارهاي شيميايي، مجله شيمي، مركز نشر دانشگاهي، 1370، سال چهارم، شماره يكم، صص 4ـ3 و 7.

2ـ علايي، حسين؛ خواجه كاوسي، بابك؛ صنايع، تسليحات و خلع سلاح شيميايي، تهران، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ دوم، 1374، صص 44، 46، 47.

3ـ پيرسون، گراهام- وداع با اسلحه، مجله شيمي، مركز نشر دانشگاهي، 1375، سال نهم، شماره سوم، صص 12ـ9.

منبع اصلي :

person. Graham, (Farwell to Arms), Chemistry in Britain, October 1995.

4ـ دكتر كبريايي زاده، عباس؛ دكتر سلطاني نژاد، كامبيز؛ عوامل شيميايي جنگي، نشريه رازي، بهمن 1377، سال دهم، شماره 1، ص 25.

5ـ پورحسن، نقی، عراق سلاح هاي شيميايي و جنگ تحميلي، نشريه سلام، به مناسبت بزرگداشت هفته دفاع مقدس، 2/7/1377.