بزرگترین موقوفه جهان کجاست؟

[ganjineh]

شواهد و اسناد تاریخ نشان می دهند که مدت کوتاهی بعد از شهادت امامرضا(ع)، وقف اموال به آستان قدس رضوی آغاز شد. اگر چه تاریخی دقیق ازاولین موقوفه یا نام واقف آن وجود ندارد، اما بر اساس اسناد موجود، جریانوقف از قرن چهارم به بعد شتاب گرفته و بخصوص در دوران صفویه به اوج خودرسیده است.
مجموعه موقوفات آستان قدس رضوی به دو بخش اموال منقول و غیرمنقول تقسیم می شود. اموال منقول شامل قرآنها، کتابهای خطی، جواهرات،اشیای نفیس، ظروف، پارچه ها، تابلوها و... می باشد که بیشتر در موزه ها وخزانه نگهداری می شود و اموال غیر منقول شامل املاک، اراضی، کشتزارها،باغها، نهرها، ابنیه و عمارتها هستند که هر کدام طبق مقررات خاص خودشاناداره می شوند.
اسناد تمام این موقوفات در مخزن اسناد و کتب خطی آستانقدس رضوی نگهداری می شود. علی قلیخان مشهور به علیشاه، والی خراسان کهبرادرزاده نادرشاه بود، دستور داد تا از روی اسناد و دفترهای باقی ماندهاز زمان نادرشاه، تمامی موقوفات در طوماری ثبت و نگهداری شود. این طومارکه به «طومار علیشاهی» معروف است، شامل صورت موقوفات، موارد مصرف و نامواقفان است.
طومار معتبر دیگری به نام «طومار عضدالملک» وجود دارد کهدر دوره ناصرالدین شاه قاجار ثبت و تنظیم شده و به مهر و امضای عده ای ازعلمای اسلام هم رسیده است.

آستان قدس رضوی بزرگترین موقوفه جهان
تردیدینیست که آستان قدس رضوی بزرگترین موقوفه جهان است و در بین بقیه ملتها ومذاهب، چنین مؤسسه و بنیاد فرهنگی و مذهبی با این عظمت و گستردگی وجودندارد، زیرا هم اکنون بیش از یکهزار سند و مدرک وقف در این آستان مقدسوجود دارد.
اگرچه از دوران قبل از صفویه هیچ سندی مبنی بر وقف املاک واموال غیر منقول باقی نمانده، اما موقوفات دوره صفویه حدود ۴۰ درصدموقوفات این آستان مقدس را شامل می شود.
هر چند در موزه، قرآنها واشیای عتیقه ای وجود دارد که قبل از صفویه وقف شده یا تاریخ آن به هزارسال می رسد، اما به نظر می ر سد اکثر وقفنامه های آن دوران از بین رفتهاست که موقوفات غازان خان مغول از آن جمله است.
او سه محل را وقف آستان مقدس کرد که فقط رقبه فرهادکرد از این مجموعه باقی مانده است.
ازمجموع وقفنامه ها، دو طومار علیشاهی که قبلاً ذکر شد و طومار عضدالملکیاهمیت خاصی دارند. در طومار علیشاهی، علاوه بر مشخصات و نشانی موقوفات وواقفان، وظایف کارگزاران و مستخدمان آستان مقدس همراه با مصارف و هزینههای جاری و حقوق و ساعت کار و نوع مسؤولیت، تشریح شده است.
طومارعضدالملکی نیز که ۴۴ سانتی متر عرض و ۹/۱ متر طول دارد، به امضای ۵۵۳ نفراز علما و رجال و مسؤولان آستان قدس، وزیر دارایی وقت مستوفی الممالکو خودناصرالدین شاه رسیده است.

مصارف موقوفات
حقیقت این است که اکنوناگر نگاهی به مؤسسات زیر مجموعه آستان قدس رضوی داشته باشیم، خواهیم دیدکه این نهاد مقدس در هر زمینه ای برای خدمات رسانی به مردم گام برداشته،از خدمت به قرآن گرفته تا تبلیغ شعایر دینی و مذهبی، ایجاد فضاهای مناسببرای زیارت، عرضه محصولات فرهنگی، تا مدرسه سازی و مسجد سازی در روستاهایدوردست و شهرستانها و مناطق محروم، احداث مساجد بین راهی و تأسیس درمانگاهو بیمارستانهای مجهز، ایجاد دانشگاه و... تولید مواد غذایی، کارهای عمرانیو هزار خدمت دیگر که هر چه قدر کلام طولانی شود، باز موردی از آن جا خواهدماند.
اینها همه به برکت انقلاب اسلامی و احیای موقوفاتی بوده که شایدپیش از این آن گونه که خواست واقفان بوده عمل نمی شده، از طرفی همینفعالیتهای عقیدتی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی آستان قدس که بر پایه موقوفاتشکل گرفته و همه در خدمت به زائران و مجاوران آقا امام رضا(ع) و محرومان ومستمندان است، باعث شده تا مردم نسبت به سنت حسنه وقف و ثمرات آن خوشبینشوند و خیزش دیگری در این راه آغاز شود.
اکنون تبلور وقف این صدقهجاریه در آستان قدس رضوی به خوبی دیده می شود و هر محققی می تواند بابررسی شرایط امروز با کل تاریخ بارگاه منور رضوی، به این نکته پی ببرد کهچگونه می تواند موقوفات منشأ خیر و نیکی باشد.


نسیم وحی