آشنایی با خواص دارویی و درمانی گیاه گلپر ” Heracleum persicu

[HORLIKAN]

گلپر گياهى گلدار، علفى و چندساله از تيره چتريان است. اين گياه، بومى ايران است و در ناحيه‌هاى نمناك كوهستانى ايران و مناطق پيرامونى مى‌رويد.

گل‌هاى آن سفيد مجتمع به صورت چتر در انتهاى ساقه‌هاى گل‌دهنده در قسمت بالاى گياه ظاهر مى‌شود. ميوه آن تخم مرغي، كمى ضخيم و معطر به رنگ سبز تيره به طول ۵/۱ تا سانتى‌متر است.

همه گونه‌هاى سرده گلپران معطر هستند و برخى گونه‌ها در آشپزى ايرانى به عنوان ادويه كاربرد دارند.

گونه‌هاى ديگرى از گلپر (مثل گونه كانديكانز) در صنعت داروسازى كاربرد دارد.

برگ‌هاى آن با چاك‌هاى عميق به شكل پنجه غاز شبيه برگ آنژليكا، به طورى كه اين چاك‌ها برگ را به چند نيمه برگ تقسيم مى‌كند و هر نيمه برگ نوك‌تيز و دندانه دار است.


این گیاه دارای مواد معطر مخصوص، مرکب از صمغهای مختلف است. جوانه ها، ساقه ها و غنچه های نورسته آن بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد. دانه های خشک این گیاه که بسیار معطر است همراه با اغذیه و به عنوان ادویه مصرف عمومی و همگانی دارد.

برگها و ساقه های گلپر در زمستان از بین می رود ولی ریشه های ضخیم آن باقی مانده و در بهار سال بعد ساقه های بلند دیگری از آنها رشد می کند و بالا می رود.

ساقه گلپر توخالی و ضخیم بوده و ارتفاع آن گاهی از قد انسان هم بلندتر است، برگ آن شبیه برگ کلم، ولی بزرگتر و گل آن چتری و سفید رنگ است که ثمرش (میوه اش) پس از رسیدن، سفید و مدور و پهن و شبیه به سکه پول بوده و بسیار خوشبو است.

ساقه و برگ گلپر که گلپر ترشی نامیده می شود، دارای همان خواص است و خوردن آن با خوراک و یا افزودنش به ترشی ها بسیار مفید بوده و از فساد و خراب شدن ترشی نیز جلوگیری می کند. طبیعت گلپر گرم بوده و آن را با اسامی (کاشم) و Heracleum.persicum نیز می شناسند.

گیاه گلپر گیاهی معطر است واز قدیم آن را برای خوش بو کردن غذا به کار می برند.

مصرف همزمان آن با ماست توصیه می شود. طبق تحقیقاتی که توسط اینجانب و دوستان در مورد این گیاه انجام گرفته گلپر خاصیت ضد میکروبی هم داره و کشنده باکتری هاست .

فارسى گلپر «انگدان» است ولى عده‏اى آن را «انجدان» ناميده‏اند.


گلپر دو نوع است، يكى خوشبو كه به آن گلپر و كولاپر مي‏گويند.

نوع دوم انجدان بد بو است كه به آن گياه انغوزه، گياه انگژد، گياه انگشت گنده، گياه حلتيت منتن و گياه حلتيت سياه مي‏گويند.

نوع خوشبوى آن در همه كوهستان‌هاى ايران خصوصا دامنه البرز و قسمت‌هاى شمالى شميران، گچسر، رودبار قصران، جاده شمشك و مغرب ايران به عمل مي‏آيد و نوع بد بوى آن در جنوب شرقى ايران، استان فارس و كوه‏هاى خراساس به طور خودرو به عمل آمده كه از صمغ آن كه انغوزه و انگژد خوانده مي‏شود، جهت صادرات استفاده مي‏كنند، ولى به صمغ نوع خوشبوى گلپر كه مفيدتر است، در حال حاضر توجهى نمي‏شود.

بهترين نوع آن در نقاط كوهستانى ايران به عمل مي‏آيد و انواع ديگر از گلپر در بعضى از كشورهاى آسيايى و آفريقايى ديده مي‏شود و يك نوع سوم به نام انجدان رومى است كه خواص زيادى داشته و در ايران ديده نشده است.

ميوه نوع معطر گلپر پس از رسيدن به شكل پولك نازكى در مي‏آيد كه آن را كوبيده، با انار، يا سيب زمينى پخته يا باقلاى پخته مي‏خورند تا از ايجاد نفخ آنها جلوگيرى نمايد.
ترکیبات شیمیایی گلپر
مواد شیمیایی موجود در گلپر عبارتند از: استات هکسیلیک، استات استیلیک و بوتیرات متیلیک و بوتیرات اتیلیک و اسید های مختلف دیگر که بوی تند آن از آنهاست.

از نظر ترکیبهای شیمیایی،در گیاه گلپر اسانس روغنی و فرار وجود دارد که از گرد آن برای معطر ساختن بعضی غذاها استفاده می شود،از نظر خواص درمانی ،گلپر ضد نفخ است و به هاظمه و رفع سوء هاظمه کمک می کند.

[HORLIKAN]

آنتول در گلپر وجود دارد ،موارد استفاده آن به قرار زیر است:



۱- استفاده وسیع از آنتول به عنوان طعم دهنده در صنایع غذایی و دارویی به دلیل بو و طعم دهنده در صنایع قنادی و شیرینی،در محلولهی دهن شوی،در خمیر دندان و یا گرده های مورد استفاده در دندانپزشکی در آشامیدنیهای غیر الکلی و فرآورده های دارویی دیگر.

۲-استاده ازآنتول به عنوان معطر کننده در صابون و خمیر دندان

۳-به عنوان عامل حساس کننده در بیرنگ کردن فیلمهای عکاسی رنگ

۴-به عنوان عامل جذب کننده مواد در مشاهدات میکروسکوپی

۵–به عنوان عامل ضد نفخ در مصارف دارویی

۶-استفاده از آنتول در سنتز آلدئید
۷-تهیه دی هیدرو آنتول به طریقه نیمه سنتزی
۸-تهیه پارامتوکسی هیدرو تروپیک آلدئید
با وجود تمام خواص دارویی مثبت آنتول نباید از گرد گلپر به مقادیر زیاد مصرف کرد چون ایجاد طپش قلب می کند.


خواص غذایی – دارویی گیاه گلپر
۱- گیاهی است مقوی معده و سایر اندامهای دستگاه گوارش و دفع کننده نفخ دستگاه گوارش.
۲- ترشحات معده را زیاد کرده و سموم بدن را دفع می کند.
۳- ضد عفونی کننده و میکروب کشی قوی است.
۴- خوردن آن شیر زنان را زیاد کرده، همچنین باعث افزایش ترشح عرق بدن می شود.
۵- دارویی است مدّر (ادرارآور)
۶- دانه گلپر برای افراد مبتلا به بیماری استسقاء مفید بوده و این بیماران می توانند مقدار هشت گرم از پودر دانه گلپر را در دهان ریخته و بخورند، پس از آن نیز مقداری آب گرم میل نمایید.
۷- خوردن آن به میزان کم، باعث نشاط و شادی شده و در هضم غذا موثر است.
۸- پودر دانه گلپر به عنوان یک داروی کشنده برای بعضی کرمهای داخل روده مصرف می شود.
۹- برای کمردرد رطوبی نیز مفید بوده و می توان آن را همراه با غذاها میل نمود.
۱۰- گلپر قطع کننده بلغم و دفع کننده باد و نفخ شکم است.
۱۱- مصرف گلپر باعث تسکین سینه درد شده و درمان کننده سکسکه است. اشتهاآور خوبی نیز می باشد.
احتمالا گلپر خواص زیر را نیز دارد :

از نفخ معده جلوگيرى مي‏كند.

بهترين دارو براى معالجه هيسترى است.

تحريك كننده اشتها بوده و دستگاه‌هاضمه را تقويت مي‏كند.

در ريشه آن خواص بيشمارى نهفته، اگر از تشنج و ناراحتى‌هاى عصبى رنج مي‏بريد از آن استفاده كنيد.

گلپر را جهت معالجه هيسترى (صرع)، عفونت‌هاى عصبى و عفونت‌هاى دستگاه تنفس تجويز مي‏كنند.

خوردن گلپر ذهن را باز و حافظه را زياد و نسيان را كم مي‏كند و ابلهى و حماقت را از بين مي‏برد. براى فلج، لقوه و بى‌حسى اعضا مفيد است.

گلپر از ضرر غذاهاى سنگين و داروهاى سمى مي‏كاهد و براى بيمارانى كه مبتلا به يرقان، استسقا و سكسكه هستند، مفيد مي‏باشد.



اين گياه مقوى كليه و از بين برنده بلغم است. براى درد سينه، سرفه و مفاصل مفيد است.

ضماد گلپر باموم و روغن جهت سياتيك و امثال آن با روغن زيتون جهت از بين بردن سياهى زير چشم و ماليدن مطبوخ آن با سركه و پوست انار جهت بواسير نافع است.

پاشيدن گرد گلپرروى زخم‌هاى خوره‏اى و جذام سودمند مي‏باشد.

ريشه گلپر قوي‏تر از ساير اعضاى اين گياه بوده، ماليدن آن روى ورم‌ها مفيد است.

مقوی معده و سایر اندامها بوده و سموم بدن را دفع می کند – شیر زنان را زیاد کرده

مصرف گلپر در آشپزی :

ترشي‏اى كه با برگ و ساقه نوع خوشبوى اين گياه درست مي‏شود، ضد عفونى كننده معده بوده و براى معالجه كم اشتهايى و از بين بردن اخلاط غليظ معده به كار مي‏رود.

گلپر غذا را نرم مي‏كند و بوى دهان را بر مي‏گرداند، مقوى معده بوده و بلغم را از بين مي‏برد. اشتها را بر مي‏انگيزد و مقوى‌هاضمه مي‏باشد.

با ساقه و برگ آن ترشى گلپر درست مي‏كنند. گلپر بادشكن بوده، نفخ و ناراحتى‌هاى دستگاه‌هاضمه را از بين مي‏برد. اين گياه ضدعفونى كننده بوده و پادزهر سموم است. ضد تشنج، ضد كرم و ضد حشرات نيز مي‏باشد.


تذکر
۱- مصرف مقدار زیاد گلپر سبب سقط جنین می شود. از این رو زنان باردار در خوردن زیاد آن مجاز نیستند.
۲- مقدار خوراک مجاز پودر دانه گلپر چهار گرم است.

[رونین]

ضمن تشکر از دوست گرامی HORLIKAN


 جعفری Umbelliferae :تیره
Heracleum persicum , Heracleum glabrescens :نام لاتین
Mountain pride – Persian majoram :نام انگلیسی
گلپر :نام فارسی 
 گیاهی است علفی، چند ساله و کلیه اعضای آن معطر می باشد. برگهای آن با چاکهای عمیق به شکل پنجه غاز شبیه برگ آنژلیکا،به طوری که این چاک ها برگ را به چند نیمه برگ تقسیم می کند و هر نیمه برگ نوک تیز و دندانه دار است. گلهای آن سفید مجتمع به صورت چتر در انتهای ساقه های گل‌دهنده در قسمت بالای گیاه ظاهر می شود. میوه آن تخم مرغی کمی ضخیم و معطر به رنگ سبز تیره به طول 5/1 تا 1 سانتی متر است.میوه های این گونه برای مطبوع ساختن ترشیجات خانگی مصرف می شوند. گونه های دیگر گلپر (مثل گونه کاندیکانز) در صنعت داروسازی کاربرد دارد . گونه های گلپر به صورت وحشی می رویند که جهت رفع نیاز صنعتی به کشت آن اقدام می شود.  
نیاز اکولوژیکی

خاکهای با بافت سبک، خاک های مناسبی برای رویش این گیاه می باشند زیرا رشد در چنین خاکهایی بهتر انجام می گیرد. افزودن کودهای حیوانی یا خاکهای جنگلی حاوی مقدار فروان ترکیبات هوموسی به زمین هایی که این گیاه در آنها کشت می شود،مفید است.افزودن 25 تن در هکتار از چنین کودهایی به خاک مزرعه نتایج خوبی را به دنبال خواهد داشت. مواد مذکور باید قبل از انتقال نشاء ها به زمین اضافه شوند.

آماده سازی خاک

 قبل از انتقال نشاء ها به زمین مورد نظر جمع آوری سنگها و قلوه سنگها و انجام شخم عمیق ضروری می باشد. بدینوسیله بستر خاک را برای رشد و توسعه ریشه آماده می نمایند. در فصل پائیز افزودن مقادیر مناسبی از کودهای کاملاً پوسیده و حیوانی به زمینهایی که این گیاه در آنها کشت می شوند نتایج خوبی در رویش ریشه ها و افزایش مواد موثره آن به همراه دارد. 
تاریخ و فواصل کاشت

 تاریخ کاشت بستگی به روش تکثیر این گیاه دارد. در صورتیکه بذور تحت تیما چینه سرمایی (سرما دهی Stratification) قرارگیرند،زمان مناسب برای کاشت اوایل فروردین می باشد. در غیر اینصورت اواخر پائیز (آذر) زمان مطلوبی برای کاشت بذر گلپر خواهد بود. فاصله ردیف های کاشت 50 سانتی متر از یکدیگر مناسب می باشد. عمق بذر 1 تا 5/1 سانتی متر باید باشد. قوه رویشی بذر گلپر ضعیف است. از این رو مقدار 4 تا 5 کیلوگرم برای هر هکتار زمین مناسب است.اواخر دوره رویشی گیاهان(اواسط پائیز) زمان مناسبی برای تکثیر رویشی این گیاه می باشد. 
کاشت

   توسط بذر : بذور تازه به علت گذراندن دوره خواب قوة نامیه ضعیفی دارند، از این رو برای کشت نباید از بذر تازه استفاده نمود. یکی از محققین در سال 1971 نشان داد که چینه سرمایی نقش عمده ای در شکستن دوره خواب و افزایش قوة رویشی بذر گلپر دارد از این رو با قراردادن بذر در دمای 2 تا 5 درجه سانتی گراد برای مدت 6 تا 8 هفته و یا با کشت بذور در فصل زمستان می توان بر دوره رکود بذر غلبه نمود. برای تکثیر این گیاه بذور تمیارشده را در خزانه هوای آزاد که خاک آن مخلوطی از کود حیوانی کاملاً پوسیده، خاک برگ و ماسه نرم است، کشت می نمایند.این بذور مدتی پس از کاشت جوانه می زنند اگر چه اواخر اردیبهشت می توان نشاء ها را به زمین اصلی منتقل نمود ولی بهتر است این عمل در فصل پائیز (آبان) انجام گیرد. زیرا مرگ نشاء ها هنگامی که در بهار منتقل می شوند در مقایسه با پائیز بسیار زیادتر است و رشد گیاهان در فصل پائیز به اندازه ای است که می توانند شوک حاصل از انتقال را تحمل نمایند. پس از انتقال نشاء ها به زمین اصلی باید بلافاصله آنها را تحت آبیاری مناسب قرارداد. تکثیر رویشی : یکی از روشهای تکثیر روش رویشی می باشد. اواخر دوره رشد (پائیز) ریشه را به قطعاتی که حاوی چند جوانه رویشی باشد،تقسیم می نمایند. سپس قطعات مذکور در زمین اصلی با فواصل ذکر شده کشت می شوند.  
داشت

رشد اولیه این گیاه بسیار کند است به همین جهت علفهای هرز می توانند بدون رقابت و به سرعت توسعه یابند. لذا جمع آوری علفهای هرز در سطح خزانه و در زمین اصلی ضروری است. آبیاری منظم و به موقع نقش عمده ای در توسعه و رشد ریشه دارد.برگردان کردن خاک بین ردیفها نیز نقش عمده ای در توسعه و گسترش ریشه گلپر دارد.

برداشت

 ریشه های برداشت شده در اواخر فصل پائیز (آذر ماه) بیشترین مقدار ماده موثره را خواهند داشت.همانطور که گفته شد گلپر گیاهی است چند ساله از این رو به منظور بهره برداری اقتصادی از زمین وگیاه بهتر است ریشه ها پس از گذشت یک سال از عمر آن و در فصل پائیز برداشت شوند. چون ریشه ها ترد و شکننده هستند، هنگام برداشت باید دقت نمود که تمام ریشه سالم از زیر خاک بیرون آید چنانچه قسمتهایی از ریشه زیر خاک بماند از مقدار مواد موثره به نحو بارزی کاسته خواهد شد. ریشه ها را پس از برداشت،شسته و سپس آنها را قطعه قطعه کرده در تار پولین (پارچه های مخصوص و عایق از آب) قرار داده و در سایه خشک می کنند. با استفاده از خشک کنهای الکتریکی می توان ریشه ها را در درجه حرارت 60 تا 80 درجه سانتی گراد نیز خشک کرد. هر گیاه ریشه ای به وزن تقریبی 200 گرم تولید می کند.بازده ریشه خشک 75/0 تن در هکتار می باشد.  
دامنه انتشار
نواحی شمالی البرز، ییلاق جواهرده، گچسر، شمیرانات ، توچال، غرب ایران و کوههای بختیاری.

منبع:سایت رشد

باز هم مطلب در مورد این گیاه به صورت تکمیلی تر ارائه خواهد شد