مشکلات موجود برای تعریف
تعریف کلمه گیاه ازآنچه که ظاهرا" به نظر می رسد بسیار مشکل تراست. اگرچه گیــــاه شناسان محدوده رده بندی گیاهان را تعریف کرده اند ، مرزهای تعیین کننده اعضاء رده بندی گیاهان بسیار اختصاصی تر از تعریفات رایج " گیاه"است. ما گیاه را بعنوان یک موجود زنده یوکاریوت و دارای تعداد زیادی سلول تعریف می کنیم که عموما" فاقد اندامهای حسی یا حرکت ارادی بوده و در صورت رشد کامل دارای ریشه ، ساقه و برگ می باشند. اما از نظر گیاه شناسی فقط گیاه آوندی دارای ریشه ، ساقه وبرگ است. اما اگر منصفانه نگاه کنیم گیاهانی که ما هر روز با آنها مواجه هستیم ، گیاهان آوندی می باشند.
img/daneshnameh_up/8/8c/leafs..jpg
تعریف دیگر گیاه که گسترده تر (فراگیرتر) می باشد، عبارت است از هرچیزی که فتواتوتروف می باشد- یعنی غذای خودش را از مواد خام غیر آلی و نور خورشید تولید کند. برای فردی که بر نقش خاصی که گیاهان در یک اکوسیستم بازی می کنند متمرکزشود این تعریف غیر منطقی نیست .اما در بین فتواتوتروپها ، پروکاریوتهایی ( پیش هسته) مخصوصا" باکتریهای فتواتوتروپ و سیانوفیتها وجود دارند. سیانوفیتها را گاهی اوقات ( به دلایل خوبی) جلبکهای سبز– آبی می نامند.در اینجا این مشکل بوجود می آید که بیشتر مردم از جمله گیاه شناسان قارچ خوراکی را گیاه می نامند اگرچه قارچ خوراکی اندام باردهی قارچ می باشد ( حوزه قارچها)، و اصلا" فتواتوتروپ نبوده، بلکه گندخوار( saprophytic) می باشد. و بیش از چند گونه گیاهان گل دار، قارچها و باکتریها وجود دارند که انگلی هستند.
ما قادر به ارائه پاسخی مطمئن نیستیم. فهرست خصوصیاتی که حوزه رده بندی گیاهان را از سایر حوزه های زیست شناسی جدا می کند حد اقل یک تعریف فنی ارائه می کند اما این تعریف مورد پسند همگان قرار نمی گیرد. بنابراین تعریف اصطلاح گیاه همیشه به معنی بیشتر موجودات زنده طبقه بندی شده در محدوده رده بندی گیاهان می باشد. مثلا" اگر جلبکهای سبز به وضوح گیاهانی جزورده بندی گیاهان هستند، پس بیشترمردم اکثرخزه های دریایی را هم که جزئی از( حوزه آغازیان (هستند، جزو جلبک های سبز در نظر می گیرند. مشکل عدم وجود دقت یا توافق که در تعریف گیاه وجود دارد یکی از گفته های مورد تفاهم است که اغلب در مقالات با آن مواجه هستیم از این قبیل : ... آوند چوبی یکی از دو بافت انتقال در گیاه است . بطور کلی تصور نمی شود این جمله به معنی تمامی گیاهان ، جلبکها با گیاهان گلدار باشد. به احتمال بسیار زیاد باکتریها یا قارچها را به حساب نمی آورد. در واقع معمولا" بهتر است اینگونه تصور شود که این بحث فقط به گیاهان آوندی مربوط می شود ( ضرورتا" سرخسها ، مخروط زاها، گیاهان گلدار و تعدادی دیگر) مگر اینکه به صورتی متفاوت بیان شود( مثلا" ... در گیاهان آوندی و غیر آوندی اینگونه است ). The system of classification (see
درسیستم طبقه بندی ( به طبقه بندی علمی مراجعه کنید) که توسط گیاه شناسان برای فهرست کردن موجودات زنده زمین بکار رفته، هزاران دانشمند روزانه ساعات بسیار زیادی وقت صرف کرده اند. درابداع این سیستم تلاش شده تا سیستمی طبیعی بوجود آید در حالیکه ارتباطات تکاملی بین کلیه گونه های مختلف را توصیف نماید ( از جمله مواردیکه فقط در فسیلها شناخته شده اند). گیاهان یکی از بخشهای این طبقه بندی هستند ودرتعریف گیاهان چه بصورت کلی وچه بصورت جزئی ، باید تعدادی منبع را درکلیه فعالیتهای علمی که برای تهیه یا ارائه اطلاعات درباره آنها انجام می شود، در این سیستم طبقه بندی لحاظ کنیم.
برای گیاهان آنگونه که در حوزه رده بندی گیاهان تعریف شده اند به قسمت زیر نگاه کنید.
* برای جلبکها بطور کلی به جلبک رفته یا به جلبک دریائی مراجعه نمایید.
* برای قارچهای خوراکی قارچهای خوراکی یا قارچ مراجعه کنید.
* برای گیاهان غیر آوندی بطور کلی به گیاه غیر آوندی نگاه کنید.
* برای گیاهان آوندی بطور کلی به گیاه آوندی مراجعه کنید.
* برای گیاهان مخروطی بهPinophyta یا gymnosperms نگاه کنید.
* برای گیاهان گلدار به angiosperms نگاه کنید.
گیاهان تقریباٌ در همه جای گیتی می رویند گلها علفها و درختان را تقریباٌ هر روزه می بینیم. گیاهان همچنین بر فراز کوههای بلند در اقیانوس ها در بسیاری از بیابانها و در نواحی قطبی می رویند. بدون گیاهان، آدمیان و جانوران نمی توانستند در کره زمین زندگی کنند. آدمی بدون هوا یا خوراک نمی تواند زندگی کند و همچنین بدون گیاهان نمی تواند زنده بماند. اکسیژن موجود در هوا که تنفس می کنیم از گیاهان فراهم می آید. خوراکی که می خوریم نیز از گیاهان یا از جانوران گیاه خوار بدست می آید.
در خانه سازی و بسیاری از چیزهای سودمند را از کنده و تخته و الوار درختان و خیلی از پوشاکهای ما از الیاف گیاهی از قبیل پنبه فراهم می گردد.
دانشمندان عقیده دارند که بیش از 350000 گونه و نوع گیاه شناخته شده اما هنوز بسیاری از گیاهان ناشناخته مانده است. کوچکترین گیاه دیاتوم می باشد که تنها با میکروسکوپ می توان آن را دید حتی ممکن است یک قطره آب بیش از 500 دیاتوم در خود شناور داشته باشد.
بزرگترین گیاه زنده دنیا درخت سکویا در کالیفرنیا می باشد که بیش از 90 متر بلندی و بیش از 9 متر پهنا دارد.
برخی از درختان در کالیفرنیا هستند که عمر 4000 تا 5000 ساله دارند. دانشمندان همه موجودات زنده را به دو گروه اصلی و عمده تقسیم کرده اند.
به بیان دیگر می توان گفت که فرق عمده میان گیاهان و جانوران آن است که گیاهان در جایی ثابت هستند در حالی که تقریباٌ همه جانوران با نیرو و اراده خود حرکت می کنند.
بیشتر گیاهان خوراک خود را از هوا نور خورشید و آب می گیرند. جانوران نمی توانند برای خود خوراک بسازند. از این رو گیاهان یا جانوران گیاهخوار را می خورند. پایه و اساس واحد اصلی و آجر ساختمان موجود زنده یاخته یا سلول می باشد و از این جهت گیاه و جانور با هم تفاوت دارند زیرا بیشتر گیاهان سلول های دیواره ای کلفت حاوی ماده ای بنام سلولز دارند یاخته های جانوری ماده سلولز ندارد.
img/daneshnameh_up/9/9f/trees.jpg
برخی چیزهای زنده که به نظر می رسد به خانواده و قلمرو گیاهان و جانوران وابسته نیستند. و این موجود تک یاخته ارگانیزم های شامل باکتری و اشکال دیگر زندگی است که تنها با میکروسکوپ قابل دیدن است. بیشتر دانشمندان عقیده دارند که به خانواده خود وابسته هستند یعنی موجودی که نه گیاه است و نه جانور.
از گیاهان برای آدمی خوراک، پوشاک، پناهگاه یعنی مهمترین نیازهایشان فراهم می شود. بسیاری از ما ازداروهایی که از گیاهان ساخته می شود یا مستقیماٌ از خود گیاهان دارویی است سود می جوییم. بعلاوه از گیاهان در مصارف زیبا سازی و لذت بخش کردن زندگی سود جسته می شود.
طبقه بندی حوزه رده بندی گیاهان
منشاء کلیه موجودات زنده متعلق به حــــــــــوزه گیاهان ، گروهی به نام جلبک سبز است که اشکـــال باقی مانده آن (paraphyletic) بوده وبصورت انواع گوناگونی در این قسمت یا درمیان آغازیان وجود دارند.جلبکهای سبز دارای کلروپلاستهایی هستند که در بر گیرنده کلروفیل a و b می باشند که بوسیله غشاهای دولایه به هم متصل هستند و دارای انواع گوناگونی تاژکدار، انبوه زی ، میله ای و حتی چند سلولی ابتدایی می باشند .بسیاری از آنها عمدتا" هاپلوئید ( تک لاد) هستند اما بقیه ، بین گونه های هاپلوئید و دیپلوئید ( دولاد) که گامتوفیت و اسپروفیت نامیده می شوند دارای تناوب نسل می باشند.
در مرحله ای از دوران پالئوزوئیک گیاهان پیچیده و چند سلولی(رویان رستها ) بر روی زمین نمایان شدند. در این گونه های اولیه جدید ، گامتوفیت و اسپروفیت از نظر شکل و عملکرد بسیار متفاوت بودند ، اسپروفیت کوچک باقی ماند و در کل زندگی کوتاه خود وابسته به والد خود بود. گروههای موجود در این ساختار مشترکا" خزه ها نامیده می شوند. از جمله:
* دسته Bryophyta( خزه ها)
* دسته Anthocerotophyta ( علف شاخی)
* دسته Hepaticophyta( هپاتیکها)
تمامی این گونه ها کوچک بوده و محدود به محیطهای مرطوب می باشند و برای تولید هاگ وابسته به آب هستند. در دوران سیلورین ، رویان رستهای جدیدی نمایان شدند که در اثر سازگاری امکان غلبه بر این موانع را که در دوران دونین دستخوش پرتوش سازگاری گسترده ای شدند پیدا کردند. این گروهها معمولا" دارای کوتیکول هستند که در برابرخشکیدگی مقاوم می باشند و بافت آوندی که آب را سرتاسرگیاه منتقل می کند که به همین علت آنها را گیاهان آوندی می نامند.
* دسته Lycophyta ( گرگ پاها)
* دسته Sphenophyta( دم اسبی)
* دسته Psilophyta (سرخسهای ماهوتی)
* دسته Ophioglossophyta ( لاله آلپی و سرخسهای تاکی)
* دستهPterophyta ( سرخسها)
گیاهان آوندی هم زیر گروهی ازاسپرماتوفیتها یا گیاهان دانه دار هستند که تا آخردوران پالئوزوئیک متنوع شدند. دراین گونـــــه ها گامتوفیت کاملا" کاهش یافت و اسپروفیت درون پوششی به نام دانه که در والد آنها بوجود می آید شروع به زیستن نمودند. اسپرماتوفیتها عبارتند از:
* دسته Cycadophyta ( سرخس نخلی)
* دسته Ginkgophyta ( درخت گینگکو)
* دسته Pinophyta ( مخروط زاها ، گیاهان مخروطی )
* دسته Gnetophyta (Gnetae)
* دسته Magnoliophyta ( گیاهان گلدار ، آنتوفیتا)
این دسته ها به دو گروه بازدانگان ( بی دانه ها ؛ چهار دسته اول) و گیاهان گلدار یا angiosperms تقسیم می شوند. پنجمین دسته فوق آخرین گروه عمده گیاهان است که در دوران ژوراسیک بوجود آمده و به سرعت در بیشتر زیبومه ها گسترده شدند.
رده های گیاهان
ممکن است بخواهیم علاوه بر طبقه بندی علمی گیاهان یا روشهای مردم پسند تر براساس این سیستم ، به طبقه بندی گیاهان با روشهای متفاوت دیگری بپردازیم که در ذیل به بررسی برخی از آنها می پردازیم:
ممکن است گیاهان بر مبنای الگوهای رشد فصلی اشان مرتب شوند. البته گیاهان ساده مثل جلبکها دوران زندگی کوتاهی دارند و اصطلاحهای زیر در مورد آنها بکار نمی رود اما جمعیت جلبکها عموما" فصلی هستند.
* سالانه : زندگی و تولید مثل در یک فصل رشد و نمو.
* دوسالانه : زندگی در دو فصل رشد و نمو ؛ تولید مثل معمولا" در سال دوم
* چند ساله : زندگی در سالهای رشد نمو طولانی ؛ ادامه به تولید مثل در یک مرحله
گیاهان آوندی یا herbaceous ( غیر چوبی ) هستند ویا چوبی. گیاه چوبی ممکن است درختانی باشند با یک یا چند تنه و شاخه که روی زمین بوجود می آیند ویا درختچه هایی باشند بدون تنه ، با شاخه هایی که نزدیک سطح زمین قرار دارند.
همچنین ممکن است گیاهان بر اساس چگونگی کاربردشان طبقه بندی شوند.گیاهان غذایی از جمله میوه ها ، سبزیجات ، گیاهان دارویی و ادویه ها می باشند.
اطلاعات عمومی گیاهان
میزان رشد یک گیاه عادی 75-20 میکرو متر در هر ساعت می باشد.
قسمت دوم-بخش اول
باکتری ها
مقدمهدر عمل باکتریهایی که دارای خواص یکسانی باشند بندرت یافت میشوند،حتی باکتریهایی که از یک سلول منشا میگیرند ممکن است از نظر یک یا چندصفت با یکدیگر متفاوت باشند. این تفاوتها نتیجه تغییراتی است که به علت [url=<a]جهش ژنی[/url] یا موتاسیون در سلولهای باکتریایی پدید میآید. این باکتریهای تغییر یافته ، موتانت Mutant نامیده میشوند که از نظر بعضی از خواص نظیر [url=<a]ساختمان آنتی ژن[/url] ، حساسیت در مقابل [url=<a]آنتی بیوتیکها[/url] و ... با سایر باکتریهای مشابه اختلاف دارند.
سهولتتغییرپذیری در باکتریها مربوط به سرعت تقسیم آنهاست. زمان تقسیم یا مدتزمانی که برای تولید یک سلول جدید در باکتریها لازم است، حدود 2 دقیقه ودر مورد انسان 20 سال است. مثلا یک سلول باکتری در مدت 18 ساعت 54 نسلبوجود میآورد. درحالیکه برای ایجاد همین تعداد نسل انسان بیش از 1000 سالزمان لازم است. پس جهش ژنی در باکتریها نسبت به موجودات عالی خیلی سریع وقابل ملاحظه است.
تفاوت یوکاریوتها با باکتریهادر کره خاکی تنها دو نوع سلول توسط کلیه ارگانیسمهای زنده تولیدمیشود. سلولهای پروکاریوت (یا هسته ابتدایی). در این گروه هسته ، فاقدغشا است و شامل کلیه باکتریهاست. پروکاریوتها شامل یوباکتریها (باکتریهایحقیقی) و آرکئی باکترها (باکتریهای قدیمی) است. اما گروه دیگر یوکاریوتهاهستند که دارای [External Link Removed for Guests] و هسته حقیقی میباشند. اینگونه هسته در تمام ارگانیسمهای دیگر مانند Algae ([External Link Removed for Guests]) Fungi ([External Link Removed for Guests]) ، [url=<a]پروتوزوئرها[/url] (protozoa) و [External Link Removed for Guests] (Plant) و [url=<a]جانوران[/url] (Animals) یافت میشود. پاتوژنهای انسانی تنها در میان یوباکتریها یافت میشوند.
مشخصات سلول باکتریاکثر باکتریها پوشش سلولی (cell envelope) تولید میکنند که شامل [External Link Removed for Guests] ، [url=<a]دیواره سلولی[/url] (cell wall) و [External Link Removed for Guests] و [url=<a]پلی ساکاریدهای[/url]تشکیل دهنده آن میباشد. بعضی از باکتریها کپسول یا لایه چسبنده تولیدمیکنند. فیلامانهای خارجی (فلاژل و پیلی) ممکن است در باکتریها بوجودآید. دیواره سلولی ، ساختمان سخت و مقاومی است که پروتوپلاست را احاطهکرده و آن را از آسیب فیزیکی و شرایط کاهش [External Link Removed for Guests] محیط خارج حفاظت میکند. معمولا به باکتری اجازه میدهد تا در برابر سطح وسیعی از شرایط محیطی ایستادگی کند پروتوپلاست از [External Link Removed for Guests] و محتویات آن تشکیل شده است.
ازنظر محتویات سلولی ، باکتریها سلولهای سادهای هستند. ساختمان اصلیسیتوپلاسم آنها شامل شبکه فیبریلی کروماتین مرکزی یا نوکلئوتید (Nucleoid)میباشد که توسط سیتوپلاسم بیشکل حاوی [External Link Removed for Guests]احاطه شدهاست. اجسام انکلوزیون سیتوپلاسمی یا گرانولهای ذخیره انرژی ،بسته به گونههای باکتری ماهیت شیمیایی متفاوتی دارند و مقدار آنها بهمرحله رشد و محیط بستگی دارد. بعضی از ساختمانهای سلولی از قبیلآندوسپورها فقط به تعداد کمی از باکتریها محدود میشوند.
طبقه بندی باکتریهاباکتریهای پستاین باکتریها تک یاختهای بوده و اگر کروی یا بیضوی باشند، کوکوس و اگر میلهای شکل یا دراز باشند، باسیل و اگر خمیده باشند ویبریون و چنانچه مارپیچی شکل و غیرقابل انعطاف باشند، اسپریل و اگر فنری و قابل انعطاف باشند، اسپیروکت نامیده میشوند.
باکتریهای عالی یا رشتهایاین باکتریها رشته مانند و اغلب غلافدار هستند و اغلب اوقاتشاخههای حقیقی ایجاد کرده ، میسلیوم تشکیل میدهند و چون تشکیلات منشعبایجاد میکنند، لذا اکتینومیست نامیده میشوند. بنابراین باکتریها از نظرشکل به 6 گروه [COLOR=#NaNNaNNaN]گرد ، دراز ، خمیده ، مارپیچی ، فنری و تقسیم میشوند.
اجزای ساختمانی باکتریها فلاژلها (Flagella)فلاژلها ، فیلامانهای پروتئینی به طول و قطر یکنواخت میباشند و موجب تحرک شبیه به شنای سریع و مستقل اغلب [External Link Removed for Guests]میگردند فلاژل در سه قسمت فیلامان ، قلاب و جسم پایه تشکیل شده است. پایهفلاژل در غشای پلاسمایی قرار گرفته است. لنگرگاه و تعداد فلاژل درباکتریها فرق خواهد کرد.
فیمبریاهافیمبریاها که پیلی هم نامیده میشوند، فیبریلهای شبیه مو هستند به اندازه 0.004 تا 0.008 میکرون هستند. این ارگانل با [External Link Removed for Guests]در سطح باکتریهای مختلف قابل رویت هستند. آنها مستقیمتر ، نازکتر وکوتاهتر از فلاژلها هستند. این رشتهها در غشای پلاسمایی سلول میکروبیلنگر میاندازد.
هسته باکتریهسته سلول را میتوان بعد از رنگ آمیزی اختصاصی با [External Link Removed for Guests] مشاهده کرد. در مقایسه با سلولهای عالی مواد ژنتیکی باکتریها و سایر سلولهای پست پراکنده ، ساده و بدون پوشش و [External Link Removed for Guests] است غشای هسته وجود ندارد و [External Link Removed for Guests]به مزوزوم فرورفته در غشای سیتوپلاسمی چسبیده است. در سالهای اخیرپروتئینهای شبیه هیستون در باکتریها کشف شده است که احتمالا نقش مشابههیستونها را در کروماتینهای سلولهای یوکاریوت ایفا میکنند.
سیتوپلاسمبیش از 50 درصد پروتئین سلول در سیتوپلاسم قرار دارد و آنزیمهای متابولیسمی راههای [url=<a]گلیکولیز[/url] و بسیاری از آنزیمهای [External Link Removed for Guests]، انواع کاتالازها ، دهیدروژنازها ، و مواد حد واسط چرخه های متابولیکی درسیتوپلاسم وجود دارد. روابط اتمی ، یونی و الکترونی بین ترکیبهای مختلفسیتوپلاسمی با نظم خاص فعالیتهای حیاتی را ظاهر میسازد.
پوشش سلول (Cellenvelope)کپسول و لعاب (Capsoles)قدرت بیماریزایی پاتوژنها اغلب با تولید کپسول همراه است. باکتریهایکپسولدار در محیط جامد ، کلنیهای مخاطی (Mucoid) یا صاف (Smooth)میسازند. در مقابل باکتریهای فاقد کپسول کلنیهای خشن (Rough) دارند. اگرباکتری قدرت کپسولسازی خودش را از دست بدهد در مقابل قدرت ویرولانس(بیماریزایی) خود را از دست داده و در مقابل دستگاه ایمنی بدن میزبان تابمقاومت نخواهد داشت.
دیواره سلولیدیواره سلولی باکتریها بینهایت پیچیده است و لایه سفت و سختی را دراطراف باکتریها ایجاد میکند که سلول را از گسیختگی و متلاشی شدن در مقابل[External Link Removed for Guests] خارج سلول محافظت میکند. همچنین دیواره محل تجمع عوامل [url=<a]آنتی ژن[/url]میباشد که باکتریها را توسط این آنتی ژنها از هم تمیز میدهند. باکتریهابا روش رنگآمیزی گرم (Gram stain) به دو دسته تقسیم میشوند.
گرچههر دو گروه یعنی باکتریهای گرم مثبت و منفی دارای دیواره میباشند ولی فرقبین این دو گروه مربوط به خواصی است که در ساختمان دیواره سلولی آنها وجوددارد. اساس ساختمان در دیواره سلولی باکتریهای گرم مثبت یک لایه ضخیمی استاز پپتیدوگلیکان (Poptidoglycan) ، ولی در باکتریهای گرم منفی ضخامت آن بهحداقل میرسد.
غشای سیتوپلاسمیغشای سیتوپلاسمی غشای داخلی نیز نامیده میشود. غشای سیتوپلاسمی باکتریها مشخص بوده و از [url=<a]فسفو لیپید[/url] و [External Link Removed for Guests]ساخته شده است. این غشا در پروکاریوتها از غشای سیتوپلاسمی در یوکاریوتهابه علت نداشتن استرول متمایز میشود. چینخوردگیهای غشای سیتوپلاسمی بهدرون سلول ساختارهای ویژهای به نام مزوزوم ایجاد میکند کهکروموزومهای باکتریها به مزوزومها متصل هستند. غشا همچنین به عنوان یک سداسمزی برای سلول عمل میکند و دارای سیتوپلاسم انتقال دهنده برای موادمحلول است و انتقال تولیدات سلولی را در مقابل با محیط خارج سلولی تنظیممیکنند.
تولیدمثل باکتریباکتریها به روشهای تقسیم مستقیم ، آمیختگی ، قطعه قطعه شدن یابوسیله کنیدی و همچنین جوانه زدن تکثیر مییابند. برخی باکتریها تواناییایجاد هاگ درونی را دارند. هاگ سبب مقاومت باکتری در برابر عوامل نامساعدمحیط میشود. هر باکتری فقط یک هاگ میسازد و از هر هاگ یک باکتری بوجود میآید.
قسمت سوم-بخش دوم
مقدمهجلبکها سادهترین موجودات واجد [External Link Removed for Guests] هستند. سه تفاوت عمده بین جلبکها و گیاهان عالی وجود دارد. اولا جلبکها فاقد [url=<a]ریشه[/url] ، [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests]هستند، ثانیا در اطراف اندامها یا ساختارهای زایشی جلبکها یاختههای محافظوجود ندارد، ثالثا جنین در جلبکها دیده نمیشود. در طبیعت جلبکها درمحیطهای گوناگون یافت میشوند. آب محیطی است که بیشترین جلبکها را در خودجای داده است.
در سطح خاکهای مرطوب نیز تعداد بسیار زیادی جلبکیافت میشود. بخشهای هوایی درختان و همچنین سنگها و صخرهها محلهای دیگریهستند که جلبکها میتوانند بر روی آنها رشد کنند. بعضی از جلبکهامیتوانند در محیطهای غیر معمولی ، مثل دریاچههای نمک ، چشمههای آب گرمو یخچالهای طبیعی و حتی در درون بدن و بافتهای موجودات زنده زیست کنند.
مشخصات تال در جلبکهااندازه تال در جلبکها از چند میکرون تا چندین متر میرسد. همچنین تالبه اشکال مختلف از قبیل تک یاختهای (متحرک و غیر متحرک) ، کلونی ،ریسهای ، پارانشیمی و سیفونی دیده میشود. ساختار یاختهای جلبکها نیز بهدو صورت [url=<a]پروکاریوتی[/url] و یوکاریوتی است. ساختار پروکاریوتی مربوط به جلبکهای سبز - آبی و ساختار یوکاریوتی مربوط به بقیه جلبکهاست.
دیواره یاختهایدیواره یاختهای در جلبکها بسیار حائز اهمیت است. علت آن وجود موادمختلفی است که بعضی از آنها کاربرد صنعتی ، دارویی و پزشکی دارند.یاختههای زایشی از قبیل [url=<a]گامتها[/url]و زئوسپورها فاقد دیواره یاختهای هستند. دیواره یاختهای در جلبکهامعمولا از 2 لایه تشکیل شده است لایه بیرونی لایهای است ژلاتینی از موادپکتینی ساخته شده و در آب گرم حل میشود. لزج بودن جلبکها بدلیل وجود اینلایه بیرونی است. لایه درونی از جنس [External Link Removed for Guests] است که در آب گرم نامحلول است. هر دو این مواد نوعی [url=<a]پلی ساکارید[/url] هستند در اکثر موارد ترکیبات دیگر از قبیل [External Link Removed for Guests] ، کربنات کلسیم ، [External Link Removed for Guests] ، سیلیس ، کتین و غیره در ساختار دیواره یاختهای جلبکها دیده میشود.
کلروپلاست یا کروماتوفوریکی از مهمترین اجزای یاختهای در جلبکها [External Link Removed for Guests] یا [COLOR=#NaNNaNNaN] است در داخل کلروپلاست اغلب [External Link Removed for Guests] ، اجسام کروی شکل حاوی [External Link Removed for Guests] وجود دارد که آن را [COLOR=#NaNNaNNaN] میگویند. پیرنوئید در جلبکهای سبز وجود دارد که ممکن است در داخل یا خارجکلروپلاست قرار گیرد. به علاوه کلروپلاست جلبکهای سبز متحرک حاوی لکهنارنجی رنگی به نام [COLOR=#NaNNaNNaN] (لکه چشمی) است که جهت یاخته را به سمت نور متمایل میسازد. در بعضی ازجلبکها ممکن است لکه چشمی خارج از کلروپلاست باشد. در داخل کلروپلاست ،رنگیزههایی از انواع کلروفیل ، کاروتنوئید و بیلی پروتئینها وجود دارندکه باعث میشوند تا کلروپلاست و در نتیجه یاخته جلبکها به انواع رنگهایمختلف دیده شود.
تاژکاغلب جلبکها یا خود متحرکاند و یا یاختههای زایشی آنها متحرک است. در بین جلبکها فقط دو گروه یعنی [url=<a]جلبکهای سبز - آبی[/url] و [url=<a]جلبکهای قرمز[/url]از این قاعده مستثنی هستند. فرمهای متحرک و یاختههای زایشی متحرک در آنهادیده نمیشود. وسیله حرکت یاختهای متحرک ، تاژک نام دارد که از نظر شکلظاهری بر دو نوع است. یکی تاژک شلاقی که سطح آن صاف و دیگری تاژک پر مانندکه سطحی ناصاف و همانند پر دارد. همچنین تعداد تاژک و محل قرار گرفتن درجلبکهای گوناگون متفاوت است.
تولید مثل در جلبکها[url=<a]تولید مثل در جلبکها[/url] به دو روش غیر جنسی و جنسی صورت میگیرد. [External Link Removed for Guests]یا رویشی توسط یاختههای رویشی معمولی انجام میشود بدون آنکه در دیوارهیاخته اصلی تغییری حاصل گردد قطعه قطعه شدن کلونی ، ریسه یا بطور کلی تال، تقسیم یاختهای به صورت دوتایی و تغییر شکل یاختههای رویشی و تبدیلآنها به یاختههای مقاوم و زایشی از انواع تولید مثل رویشی بشمار میآیند.تولید مثل غیر جنسی ، روش معمولی و طبیعی جلبکهاست که در این حالت هاگهایمتحرک به نام [COLOR=#NaNNaNNaN] و یا غیر متحرک بنام [COLOR=#NaNNaNNaN] در کیسههایی به نام هاگدان بوجود میآیند.
تولیدمثل جنسی نتیجه آمیزش دو یاخته جنسی نر و ماده به نام گامت است. هنگامآمیزش گامتها ، مراحلی به نام یاخته تخم ایجاد میگردد. گامتها ممکن استاز نظر شکل و اندازه با هم برابر باشند که در این صورت آنها را [COLOR=#NaNNaNNaN] گویند گاهی یکی از گامتها بزرگتر از دیگری است و [COLOR=#NaNNaNNaN] مینامند. صرف نظر از اندازه گامتها ، اگر یکی از گامتها کوچکتر و متحرک وگامت دیگر بزرگتر و غیر متحرک باشد در این صورت آنها را هتروگامت گویند.در جلبکهای تکامل یافته ، یاختههای زایشی در ساختارهای ویژهای بوجودمیآیند ساختاری که یاختههای نر را بوجود میآورد بنام آنتریدیوموساختاری که یاختههای ماده را تولید میکند اوئوگونیوم نامیده میشود.
چرخه زندگی جلبکهاچرخه زندگی جلبکها از دو قسمت تشکیل شده. [COLOR=#NaNNaNNaN]مرحله هاپلوئیدی یا که طی آن یاختههای نر و ماده بوجود میآیند و پس از ترکیب آنها با یکدیگریاخته دیپلوئید تخم حاصل میشود. مرحله بعدی با ایجاد یاخته تخم آغازمیگردد که آن را [COLOR=#NaNNaNNaN]مرحله گویند. حال اگر رویش تخم با تقسیم به روش [External Link Removed for Guests]انجام گیرد مجددا مرحله گامتوفیتی یا هاپلوئیدی بوجود میآید در این حالتمرحله اسپورفیتی بسیار کوتاه است. در صورتی که رویش تخم با تقسیم به روشمیوز همراه نباشد گیاه دیگری به نام اسپروفیت تولید میشود که تعداد [External Link Removed for Guests] آن دو برابر گیاه اول است و در نتیجه مرحله اسپروفیتی طولانی میگردد.
انواع چرخه زندگیبر حسب آنکه مرحله گامتوفیتی و یا اسپروفیتی طولانی باشد و یا گیاهگامتوفیت با گیاه اسپروفیت مشابه با یکدیگر باشند و یا نباشند، چرخه زندگیدر جلبکها را به چهار گروه [COLOR=#NaNNaNNaN] ، [COLOR=#NaNNaNNaN] ، [COLOR=#NaNNaNNaN] و [COLOR=#NaNNaNNaN] تقسیم میکنند.
رده بندی جلبکهابه منظور رده بندی جلبکها ، ویژگیهایی از قبیل ساختار تال ، دیوارهیاخته ، تعداد تاژک ، نوع تاژک و محل قرار گرفتن آنها و ... در نظرمیگیرند.
سیانوفیتا یا جلبکهای سبز – آبیپستترین جلبکها به شمار میروند. ساختار یاختهای از نوع پروکاریوتیو بسیار شبیه به باکتریهاست. تال میکروسکوپی داشته و به اشکال تک یاختهای، کلونی ، ریسهای بدون [url=<a]هتروسیت[/url]و ریسهای دارای هتروسیت تقسیم میشوند. یاختههای هتروسیت ممکن است درابتدای ریسه و یا در بین یاختهها رویشی بوجود آیند. رنگ این یاختهها سبززیتونی و دارای دیوارهای دو لایهاند. این یاختهها حاوی آنزیم ویژهایهستند که میتوانند [External Link Removed for Guests]موجود در هوا را به صورت نیتروژن آمونیاکی در خود تثبیت کنند. تولید مثلجنسی در جلبکهای سبز – آبی وجود ندارد و تولید مثل به صورت تقسیم دوتایی ،قطعه قطعه شدن و تشکیل [COLOR=#NaNNaNNaN] و [COLOR=#NaNNaNNaN] انجام میشود.
جلبکهای سبزبه رنگ سبز علفی هستند تال آنها بسیار متنوع است و به اشکال تکیاختهای متحرک ، تک یاختهای غیر متحرک ، کلونی متحرک ، کلونی غیر متحرک، ریسهای ساده و منشعب ، پارانشیمی و سیفونی دیده میشوند. انواع تولیدمثل رویشی غیر جنسی و جنسی در آنها متداول است. [COLOR=#NaNNaNNaN] جلبک سبزی است متحرک و دارای 2 تاژک از نوع شلاقی در ناحیه سر.کلامیدوموناس را میتوان منشا جلبکهای سبز بشمار آورد. از تقسیمات یاختهکلامیدوموناس جلبک ریسهای ساده یا [COLOR=#NaNNaNNaN] حاصل میشود.
[COLOR=#NaNNaNNaN] نیز از جلبکهای واجد تال ریسهای منشعب است. [COLOR=#NaNNaNNaN]جلبک به علت دارا بودن اندامهای جنسی آنتریدیوم و ائوگونیوم از دیگر جلبکهایریسهای کاملا متمایز است. از دیگر جلبکهای سبز اسپیروژیر است. که شناساییآن به علت داشتن کلروپلاست مارپیچی به آسانی صورت میگیرد. لیکن دیگر ازویژگیهای جلبکهای سبز وجود کلروپلاست به اشکال مختلف در آنهاست.
اوگلنوفیتااوگلنها موجوداتی تک یاختهای و متحرکاند. به علت نداشتن دیواره یاختهای شکل ثابت ندارند. و بعضی موارد بسیار شبیه به [url=<a]پروتوزوآ[/url] عمل کرده و سبزینه خود را از دست داده و از مواد آلی استفاده میکنند.
کاروفیتاخصوصیات ویژهای دارند که آنها را از بقیه جلبکی ، متمایز میسازد.علت آن شکل ظاهری و اندامهای تولید مثلی آنهاست. اولا اندامهای تولید مثلیساختار پیچیده داشته و ثانیا توسط یاختههای نازا احاطه شدهاند. همچنینچگونگی رویش تخم در آنها متفاوت است.
کریسوفیتارنگ این جلبکها اغلب سبز مایل به زرد ، زرد ، طلایی ، زرد مایل بهقهوهای است. رنگ آنها به علت وجود رنگیزههای کاروتن و گزانتوفیل بهتعداد زیاد در کلروپلاست آنهاست. دیاتومها یا رده باسیلاریوفیته جمعیتبزرگی از جلبکها را تشکیل میدهند. دیاتومها دارای دیواره دو قسمتی و یادو کفهای سیلیسی هستند دیاتومها به اشکال منظم و مهندسی جزء زیباترین [External Link Removed for Guests] بشمار میآیند.
جلبکهای قهوهایتال پر یاخته و ماکروسکوپی است این جلبکها تنها گروهی هستند که تالتک یاختهای و کلونی در آنها وجود ندارد. حتی اشکال ریسهای نیز به تعدادکم در آنها دیده میشود. ساختار درونی تال در [External Link Removed for Guests]بسیار تکامل یافته و از لایههای مختلف تشکیل شده. تولید مثل جنسی نیز دراین جلبکها روند تکاملی را طی میکند جلبکهای قهوهای چرخه زندگی از نوع [COLOR=#NaNNaNNaN] و تولید مثل به صورت [COLOR=#NaNNaNNaN] است.در جلبکهای متوسط چرخه زندگی به صورت [COLOR=#NaNNaNNaN] و تولید مثل به روش [COLOR=#NaNNaNNaN] صورت میگیرد. در جلبکهای قهوهای تکامل یافته ، چرخه زندگی به صورت [COLOR=#NaNNaNNaN] دیده میشود که در آن تنها گیاه اسپروفیت وجود دارد و گیاه گامتوفیت کاملا از بین رفته است.
جلبکهای قرمزبه علت داشتن رنگیزههای فیکوسیانین (سبز مایل به آبی) فیکواریترین(قرمز) به رنگهای بنفش ، سبز زیتونی ، ارغوانی و صورتی و غیره دیدهمیشوند و به خاطر داشتن این رنگیزهها قادرند از اعماق آب زیست کنند. تالکوچک و ظریف دارند. فرآیند تولید مثل در جلبکهای قرمز پیچیدهتر ازجلبکهای قهوهای است. از بعضی جلبکهای قرمز به عنوان منبع غذایی سرشار ازپروتئین استفاده میکنند.
دینوفیتاگروهی از پلانکتونهای گیاهی موجود در آبهای شورند که اکثرا تکیاختهای و متحرکاند. وسیله حرکت آنها دو تاژک است که یکی از آنها درشیاری واقع است که مانند کمربندی در پیرامون یاخته وجود دارد و دیگری ازشیار خارج میشود. با آنکه وجود این موجودات در زنجیره غذایی آبزیان بسیارمفید است ولی رشد و تجمع بیش از حد آنها باعث وارد ساختن سمومی در آبمیشود.
قسمت چهارم -بخش سوم
[url=<a]اطلاعات اولیه[/url]سلسله گیاهان شامل 4 شاخه است. [url=<a]شاخه ریسهداران[/url] یا تالوفیتها (Tallophyta) ، [url=<a]شاخه خزهایها[/url] (Bryophyta) ، [url=<a]شاخه نهانزادان آوندی[/url](Pteridophyta) و شاخه گیاهان دانهدار یا اسپرمتوفیتها (Spermatophyta).وجود دانه یکی از صفات مشخص کننده گیاهان دانهدار میباشد. با تشکیل دانهنسل تازهای از گیاه به نام رویان در درون آن شروع به رشد میکند.بنابراین دانه عامل بقا و انتشار این گیاهان بشمار میرود.
دو زیرشاخه بازدانگان و نهاندانگان از لحاظ مقام رده بندی دارای ارزش یکسانیهستند ولی از بسیاری از جهات با یکدیگر تفاوت دارند. در بازدانگان تخمک ودانه حاصل از رشد آن فاقد پوشش هستند ولی در نهاندانگان پوشش تمایزیافتهای به نام [External Link Removed for Guests] ، [url=<a]تخمک[/url] و [External Link Removed for Guests] حاصل از آن را میپوشاند. هر کدام از این زیر شاخهها به گروههای کوچکتری تقسیم بندی میشوند.
[url=<a]تاریخچه شناسایی بازدانگان[/url]گرچه بازدانگان کنونی که در دو نیمکره جنوبی و شمالی زمینپراکنده هستند بیش از 500 گونه ندارند ولی در آغاز پیدایش از پرمین پایینیتا کرتاسه مراحل تکامل و تنوع خود را پشت سر گذاشته و از کرتاسه به بعد بهگونههای امروزی محدود شدهاند. برچه باز و تخمک برهنه در آنها ازاختصاصات کلی رده بندی این گروه گیاهی میباشد. برای اولین بار آلکس پروندر سال 1827 موفق به شناخت تفاوت بین گیاهان بازدانه و سایر گیاهاندانهدار شد. کشف او مدتها مورد توجه قرار نگرفت. در سال 1868 بازدانگانبه عنوان گروه مستقلی از گیاهان دانهدار به نام ژیمنوسپرمها شناخته شدند.این نام از دو کلمه یونانی ژیمنوس به معنی برهنه و اسپرم به معنای دانه تشکیل شده است.
[url=<a]اندامهای رویش و زایشی در بازدانگان[/url][External Link Removed for Guests] از آغاز پیدایش همیشه گیاهانی چوبی بوده و هستند. شاخههای فراوان از یک تنه اصلی جدا میشود. [External Link Removed for Guests]غالبا متناوب و به ندرت حالت متقابل روی ساقه دارند. برگها به شکل سوزنییا فلسی شکل هستند. اندامهای زایشی بازدانگان همیشه تک جنسی و ساده است وروی یک یا دو پایه جداگانه قرار دارد. هر گل نر از [External Link Removed for Guests]و گل ماده از تخمکهای برهنه تشکیل میشوند. پولکها یا فلسهای حاملکیسههای گرده و همچنین برچههای حامل تخمک بازدانگان بطور جداگانه رویمحورهای مشترک قرار داشته و مجموعهای مخروطی شکل از گلهای نر و ماده رابوجود میآورند.
[url=<a]رده بندی بازدانگان[/url]این زیر شاخه از گیاهان دانهدار به سه رده تقسیم بندی میشود.
- [url=<a]رده پرفانروگامها[/url] (Perphanerogames): که در واقع گیاهان حد واسط نهانزادان آوندی و بازدانگان هستند. در این رده گروههایی مانند [url=<a]راسته سیکادالها[/url] و [url=<a]راسته ژنکوالها[/url] دیده میشود.
- [url=<a]راسته کاجها[/url] (Conifera): که گیاهانی هستند به صورت درخت یا درختچه ، که شامل گیاهان زیادی مانند [External Link Removed for Guests] ، [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests] و ... میباشد.
- [url=<a]راسته کلامیدوسپرمها[/url] (Clamidosperms): که گیاهان حد واسط بازدانگان و نهاندانگان هستند. که از گیاهان این راسته میتوان به [url=<a]تیره ارمک[/url] و [url=<a]تیره گنتاسه[/url] اشاره کرد.
[url=<a]ویژگیهای مهم نهاندانگان[/url]
- [External Link Removed for Guests] یا گامتوفیت نر آنها معمولا دارای 2 هسته است که یکی از آنها مولد دو گامت میباشد.
- وجود [External Link Removed for Guests] (اندام توخالی که در درون آن تخمکها قرار گرفتهاند) از اختصاصات مهم این گروه است. این اندام بعد از رسیدن [External Link Removed for Guests] را بوجود میآورد که از دانهها از لقاح گامتها بوجود می آیند محافظت میکند.
- کیسه جنینی یا گامتوفیت ماده در حالت جنینی دارای 8 هسته است.
- لقاح در این گیاهان از طریق لوله گرده است.(سیفونوگامی)
- در این گیاهان لقاح مضاعف وجود دارد.
[url=<a]رده بندی نهاندانگان[/url][url=<a]رده دولپهایها[/url]این گروه گیاهی از تکامل بازدانگان بوجود آمدهاند. دانه در اینگروه از دانه گیاهان تکلپهای در وضع رشد جنین که به سرعت متوقف شده و دونقطه جانبی آن بر اثر رشد ایجاد دو لپه متورم را میکند متفاوت بوده وهمچنین ریشه اصلی در دولپهایها از رشد ریشهچه جنین ایجاد میشود. ساقه وریشه دارای ساختار پسین و [url=<a]رشد قطری[/url] است. در این گروه گیاهان زیادی قرار دارند. از جمله [url=<a]تیره حبوبات[/url] ، [External Link Removed for Guests] ، [External Link Removed for Guests] ، [url=<a]تیره گل مینا[/url] ، [url=<a]تیره میخک[/url] ، [External Link Removed for Guests] و ...
[url=<a]رده تکلپهایها[/url]این گروه گیاهی از یکی از تیرههای دولپهایها بوجود آمدهاند.تکلپهایها دارای لپه منفردی هستند که بر اثر عدم رشد یکی از جوانب راسجنین بوجود میآیند. رشد ریشه اصلی حاصل از رشد ریشهچه در تکلپهایهامحدود بوده و به زودی جای آن را ریشههای فرعی میگیرند. بیشتر این گیاهانعلفی و غالبا پایا بوده و ساقه هوایی آنها معمولا بدون انشعاب و برگی است.این گروه از گیاهان تکامل یافتهترین گیاهان را تشکیل میدهند. از گیاهاناین گروه میتوان به تیرههای زیر اشاره کرد. [External Link Removed for Guests] ، [External Link Removed for Guests] ، [External Link Removed for Guests] ، [External Link Removed for Guests] و [url=<a]تیره آناناس[/url].
[url=<a]اهمیت اقتصـــــــادی[/url]گیاهان دانهدار درصد بسیار بالایی از مواد غذایی اصلی انسان راتامین میکنند که یا مستقیما مورد مصرف انسان است و یا به عنوان غذای داممورد مصرف قرار میگیرند. از میان تیرههای گیاهان دانهدار ، [External Link Removed for Guests] از مهمترین آنها میباشد. که از این تیره میتوان به [External Link Removed for Guests] ، [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests] اشاره کرد. همچنین [External Link Removed for Guests]و همچنین تیره جعفری ، تیره چغندر و تیره گل سرخ از اهمیت زیادی برخوردارهستند. به علاوه ، گیاهان دانهدار تامین کننده موادی مانند چوب ، کاغذ ، پنبه ، کتان و کنفهستند. از بعضی از گیاهان دانهدار موادی استخراج میشود که دارای مصارفپزشکی هستند مانند کافور و تریاک. بسیاری از این گیاهان به عنوان گیاهانزینتی کاربرد دارند.
قسمت پنجم-بخش جهارم
سرخس
دید کلی سرخسها گروهی از [External Link Removed for Guests]هستند. سرخسهای کنونی گروهی تکامل یافتهترین گیاهان از این گروه هستند.رشد برگ در سرخسها نسبتا کامل و مدوام و ریزوم آنها پایا است. در سرخسهامثل سایر نهانزادان آوندی تولید گیاه برگدار با تشکیل تخم آغاز میشود وبنابراین با اسپوروفیت مطابقت دارد.
ریشه سرخسها[External Link Removed for Guests]همیشه نابجا و نازک بوده، قطر آن از 2 تا 3 میلیمتر تجاوز نمیکند.ریشههای نابجا علاوه بر سطح ریزوم روی دمبرگ سرخسها نیز میروید. در برشعرضی استوانه آوندی ریشه در سرخسها ، دو دسته |آوند آبکشی متناوب با دودسته [External Link Removed for Guests]به شکل مثلث که در پایه به یکدیگر متصل هستند و در بین آن دو فضایی برایپارانشیم مغزی وجود ندارد دیده میشود. بعد از آوندها لایه دایره محیطیهکه سلولهای آن متناوب با سلولهای آندودرمی هستند و سپس پارانشیم پوستیریشه قرار دارد. پارانشیم پوستی را از خارج لایه کرک زا در نقاط مختلف آنکرکهای عریض و طویل کشنده (به جای اپیدرم) دیده میشود محصور میسازد.
ساقه سرخسهاسرخسها [url=<a]ریزوم[/url]دارند و ریزوم در سال یک ساقه هوایی تولید میکند که حامل برگهای بزرگیاست. ساقه سرخسها ، به استثنای بعضی گونههای نادر مناطق حاره ، همیشهزیرزمینی و به صورت ریزوم است. ریزوم [COLOR=#NaNNaNNaN]سرخس تریکومانس که سرخسی کوچک است، دارای ساقه نازک با ساختاری ساده و یک استوانه مرکزیاست. در برش عرضی ریزوم این سرخس بخشهای زیر دیده میشود. طبقه اپیدرم ،منطقه فیبر پوستی ، پارانشیم پوستی ، لایه آندودرم ، دایره محیطیه ،آوندهای غربالی ، وجود یک ردیف سلول پارانشیمی در زیر حلقه بافت آبکش ،دستههای چوبی مرکب از تراکئیدهای دارای تزئینات مارپیچی نردبانی که کم وبیش همراه با عناصر پارانشیم چوبیاند.
برگ سرخسها برگ سرخس [COLOR=#NaNNaNNaN] نامیدهمیشود. برگها نسبت به ساقه بزرگند و اثر برگی آنها که اهمیت زیاد دارد،در محل تشکیل در استوانه مرکزی ساقه یا حتی در قطعات آن چالهای ایجادمیکند. برگ سرخسها دارای 2 ویژگی هستند. حالت پیچیده برگ قبل از باز شدن.برگ جوان به صورت دسته عصا پیچیده است و رشد نامحدود آن.
برگها درسرخسها مستقیما از ریزوم جدا شده و رشد و توسعه آنها معمولا چندین سال طولمیکشد. رشد برگ بوسیله مریستمی که در نوک و راس آن قرار دارد صورت گرفتهو دمبرگ یا پایه آن نیز تقریبا همان ساختار تشریحی ریزوم را با اختلاف عدمقرینه محوری و داشتن قرنیه طرفی دارد. در ساختار کلی برگ ، پارانشیمنردهای همراه با پارانشیم حفرهای تشکیل مزوفیل وجود دارد. سلولهایاپیدرمی و سلولهای روزنهای کلروفیل دارند.
چرخه زندگی و تولید مثل در سرخسهادر گیاهان آوندی تناوب نسلها به صورت [url=<a]گامتوفیت[/url] و [url=<a]اسپوروفیت[/url]دیده میشود. گیاهی که معمولا سرخس نامیده میشود در واقع اسپوروفیت استکه بزرگ برگدار و سبز است و امکان دارد که در تمام سال باقی بماند. درفصلهای معینی از سال سلولهای سطح زیرین برگ سرخس هاگدانهای عدسی شکلپایهداری تولید میکنند. معمولا در یک نقطه برگ چند هاگدان باهم پدیدمیآیند. این دسته هاگدانها [COLOR=#NaNNaNNaN] نامیده میشود. در بسیاری از موارد سورها دو ردیف منظم در دو ردیف [External Link Removed for Guests] تشکیل میدهند.
درهاگدان محتوی سلولهای مادر هاگ است که پس از تقسیم میوز هاگهای هاپلوئیددارای پوشش محافظ تولید میکنند.سرانجام هاگدانها خشک شده و شکفته میشوندو هاگها بیرون میریزند. بعدا این هاگها میرویند و گامتوفیتهای هاپلوئیدرا بوجود میآورند. اندامهای جنسی [url=<a]آنتریدی[/url] و [url=<a]آرکگون[/url]در سطح زیرین گامتوفیت ایجاد میشوند. آنتریدی تولید گامت نر و آرکگونتولید گامت ماده را میکند که از لقاح آنها تخم ایجاد شده و از رشد تخمگیاه اسپوروفیت حاصل میشود. و به این ترتیب این چرخه ادامه مییابد.
چند گونه از سرخسهای ایران پرسیاوشان معمولیاین سرخس در نقاط مرطوب ، در کنار جویبارها و در حلقه چاههای آب شمالایران میروید. برگ دارای دمبرگ دراز بیکرک و براق با پهنکی از تقسیماتکوچک است.
پرسیاوشان پا سیاهقسمت انتهایی برگ این سرخس تقسیمات باریک و فراوان داشته و دمبرگ آن براق سیاه است.
سرخس مار زباندارای دو نوع برگ عقیم و بارور است. برگ عقیم فاقد [url=<a]هاگدان[/url] ، بیضی شکل دارای کنارههای کامل و برگ باور ، بسیار باریک ، لولهای شکل و حامل دو ردیف اسپورانژ است.
سرخس بسپایکحلقه مکانیکی اسپورانز در این سرخس ناقص بوده، رگبرگهای فرعی برگهاکه مرکز به لبه یا کناره آن نمیرسند. این گیاه در تمام سال سبز و دارایبرگهای پایا یا چند ساله است.
زنگی داروساقه زیرزمینی این سرخس پوشیده از بقایای پوسیده برگهای قبلی است. حلقه مکانیکی اسپورانژ در این سرخس ناقص است.
سرخس بلوطی این گیاه بدون گل جذاب دارای ساقهای خزنده است که درست در زیر سطحزمین به صورت افقی رشد میکند از این ساقه برگ ساقههای سبز رنگی به صورتعمودی رشد میکنند که به آهستگی برافراشته میشوند. سرخس بلوطی توسط بوجودآوردن هاگهای ریز در زیر برگ ساقههایش تولید مثل میکند. هاگها دردستههایی تولید میشوند که برای دیدن به اندازه کافی بزرگ هستند.
قسمت ششم-بخش پنجم
قارچ
مقدمهقارچها موجوداتی هتروتروف بوده، فاقد [url=<a]ریشه[/url] ، [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests] هستند و در یکی از پنج سلسله موجودات زنده قرار داده شدهاند. این موجودات به علت فقدان [External Link Removed for Guests](سبزینه) قادر به سنتز مواد آلی نیستند و در نتیجه ناگزیرند به صورتساپروفیت بر روی مواد آلی مرده گیاهی و جانوری و یا به صورت انگل بر روییاختههای زنده و یا داخل آنها زیست کنند. نوع دیگر زندگی همزیستی قارچهابا دیگر موجودات است که در میکوریزا و [url=<a]گلسنگها[/url] دیده میشود.
ساختار قارچساختار اغلب قارچها از رشتهها و یا ریسههای نخی شکل به نام [COLOR=#NaNNaNNaN] تشکیل شده است. در قارچهای پست ، ریسهها یا هیفها فاقد دیواره عرضی هستند. انشعابات هیفها یا ریسهها شبکهای به نام [COLOR=#NaNNaNNaN] را بوجود میآورند. شبکه میسیلیوم را میتوان به صورت کپک بر روی مواد آلیمختلف مشاهده کرد. آنزیمهایی که توسط قارچهای مختلف بوجود میآیندمیتوانند انواع مواد آلی را تجزیه کرده و به مواد سادهتری مبدل کنند.قارچها از لحاظ ساختار یاختهای جزء یوکاریوتها هستند در اطراف [External Link Removed for Guests] و دیگر اجزای یاخته غشای دو لایه وجود دارد. در اطراف یاخته ، [External Link Removed for Guests] حاوی کیتین قرار میگیرند.
تولید مثل در قارچهااکثر قارچها به دو طریق جنسی و [External Link Removed for Guests]تکثیر مییابند. در قارچهای تک یاختهای ، تولید مثل غیر جنسی به روشتقسیم دوتایی و جوانه زدن انجام میگیرد و قارچهای پر یاختهای غیر ازقطعه قطعه شدن ریسه یا هیف ، انواع هاگهایی از قبیل اسپورانژیوسپور ([COLOR=#NaNNaNNaN] و [COLOR=#NaNNaNNaN] ) گویند یا ، جنسی حاصل میشود. این نوع تولید مثل در قارچها به پنج روش صورت میگیرد.
روش ترکیب گامتهای متحرک ویژه قارچهای پست است. قارچهای پست ، یا خود تک یاختهای و متحرکاند و یا یاختههای متحرک تولید میکنند. [COLOR=#NaNNaNNaN]تماس ، [COLOR=#NaNNaNNaN]آمیزش ، [COLOR=#NaNNaNNaN]اسپرم و تولید مثل جنسی توسط یاختههای رویشی از انواع دیگر روشهای تولید مثل جنسی در قارچها بشمار میروند.
تقسیم بندی قارچهاسلسله قارچها را به دو شاخه ، [COLOR=#NaNNaNNaN]قارچهای و [COLOR=#NaNNaNNaN]قارچهای ، تقسیم کردهاند قارچهای حقیقی خود به پنج زیر شاخه تقسیم میشوند که عبارتند از:
زیر شاخه ماستیگو مایکوتینایا قارچهای زئوسپوری که ممکن است ساختار آنها و یا هاگهایی که تولیدمیکنند متحرک و دارای تاژک باشند. نوع تاژک ومحل قرار گرفتن آن در اینقارچها از نظر رده بندی مهم است قارچهای این زیر شاخه از نظر نوع ساختار وتولید مثل جزء پستترین قارچها بشمار میآیند. اشکال ابتدایی این قارچهافاقد ریسه یا هیف بوده و ساختار تک یاختهای دارند که در واقع بخشی رویشیو نیز زایشی قارچ بشمار میآید. سپس ساختار آنها اندکی پیشرفتهتر شده،بخش رویشی و زایشی از یکدیگر مجزا میشوند.
در قارچهای تکاملیافتهتر این گروه ، ساختار ریسه یا هیف بوجود میآید. ریسه یا هیف آنهافاقد دیواره عرضی است. تولید مثل جنسی در این گروه نیز روند تکاملی را طیمیکند و از ایزوگامی به آنیزوگامی و سپس ائوگامی میرسد. تعدادی نیزگامتهای غیر متحرک دارند و به روش تماس گامتانژیایی تولید مثل جنسی انجاممیدهند که این قارچها تکامل یافتهتر از دیگر قارچهای این گروه هستند.این گروه از قارچها به صورت ساپروفیت بر روی بقایای مواد آلی یا به صورتانگل داخلی و خارجی بر روی یاخته میزبان زیست میکنند.
زیر شاخه زیگومایکوتیناقارچهای این گروه نیز جزء قارچهای پست بشمار میآیند و ریسه یا هیف آنها فاقد دیوارههای عرضی (سپتا) است. تولید مثل غیر جنسی توسط [url=<a]هاگهای[/url]غیر متحرکی انجام میشود که معمولا در کیسهای به نام اسپورانژیوم بوجودمیآیند. تولید مثل جنسی توسط آمیزش دو گامتانژ صورت میگیرد. کیسهای بهنام اسپورانژیوم بوجود میآیند. در این حالت اندامهای جنسی دیده نمیشوند.هیف یا ریسههای رویشی ، گامتانژ را بوجود میآورند. این قارچها اغلبخاکزی هستند و غیر از خاک بر روی مواد قندی مانند نان و مربا و غیره زیستمیکنند.
زیر شاخه آسکومایکوتینااین گروه به علت داشتن ریسه یا هیف دیوارههای عرضی (سپتا) هستند اینقارچها جزء قارچهای عالی بشمار میآیند. در نتیجه تولید مثل جنسی ،هاگهایی به نام آسکوسپور در درون کیسههایی به نام آسک تولید میکنند.کیسههای آسک حاوی آسکوسپورها ، اغلب توسط پوششی به نام آسکوکارپ احاطهمیشوند. آسکوکارپها به شکلهای مختلف بسته ، نیمه باز و باز وجود دارند.
رده بندی این گروه بر اساس نوع آسکوکارپ صورت میگیرد. [External Link Removed for Guests]یا بوزکها فاقد آسکوکارپند. در این قارچها تولید مثل غیر جنسی اغلب توسطهاگهایی به نام کونیدیا انجام میشود که بر روی هیفی موسوم به کونیدیوفورقرار میگیرند ولی مخمرها یا بوزکها که ساختار تک یاختهای دارند به روشتقسیم دوتایی و یا جوانه زدن تولید مثل غیر جنسی انجام میدهند.
زیر شاخه با زیدیومایکوتیناتکامل یافتهترین قارچها در این شاخه قرار میگیرند. هیفها یاریسهها دارای دیوارههای عرضی هستند. در یاختههای هیف یک یا دو هستهوجود دارد. تولید مثل جنسی به صورت رویشی انجام میگیرد در نتیجه آنهاگهایی به نام بازیدیوسپور تولید میشوند که بر روی بازیدیوم قرارمیگیرند. هنگام رویش بازیدوسپور ، ریسه یا هیف تک هستهای حاصل میشود واز ترکیب دو ریسه یا هیف تک هستهای مخالف ، ریسه یا هیفی دو هستهایبوجود میآید.
هنگام تولید مثل جنسی ، دو هسته مخالف با یکدیگر ترکیب شده، هسته دیپلوئیدی را تشکیل میدهند که با [External Link Removed for Guests] چهار هسته هاپلویید و در نتیجه چهار بازیدسپور را بوجود میآورد. در قارچهای چتری ، بازیدیوسپورها بر روی تیغههای شعاعی به نام [COLOR=#NaNNaNNaN] قرار دارند. در قارچهای منفذدار یا سوراخدار ، بازیدیوسپورها در اطرافمنافذ یا سوراخها قرار میگیرند ولی در قارچهای توپ پفکی ، بازیدیوسپورهادر داخل بازیدیوکارپ بسته قرار دارند.
زیر شاخه دوترومایکوتینااین گروه به قارچهای ناقص نیز معروفند زیرا در چرخه آنها تولید مثلجنسی دیده نمیشود و تنها روش تکثیر آنها تولید مثل غیر جنسی است. اینقارچها اکثرا بر حسب اندازه ، شکل رنگ و ویژگیهای موجود در کونید یا حاصلاز تولید مثل غیر جنسی آنها شناسایی و طبقه بندی میشوند. در طبیعت اینقارچها پراکندگی فراوان دارند و باعث ایجاد بیماری در گیاهان ایجادمیشوند.
میکوریزاساختاری که در نتیجه برقراری ارتباط بین قارچها و ریشه گیاهان ایجادمیشود میکوریزا میگویند. در این ساختار به علت وجود آنزیمهایی در ریسهیا هیف این قارچها قابلیت حلالیت و جذب مواد به مراتب بیش از ریشه گیاهاناست. دو نوع میکروریزا وجود دارد.
میکرریزا خارجیمیکوریزای خارجی که ویژه درختان است یا هیف قارچهای ماکروسکوپی ازقبیل قارچهای چتری ، توپ پفکی ، در اطراف ریشه آنها غلاف ضخیمی ایجادمیکنند.
میکوریزای داخلیدر اغلب گیاهان دیده میشود در این نوع میکوریزا هیفها یا ریسههایقارچهای میکروسکوپی موجود در خاک به درون یاختههای ریشه گیاهان واردمیشوند.
بقیه موارد در کوتاهترین زمان ممکن بیان میشود