گياه درماني در زخمها و سوختگيها

[رونین]

استفاده از داروهاي گياهي در درمان آسيبهاي پوستي مانند زخم و سوختگي باانجام تحقيقات مختلف و تأييد اثربخشي آنها مرسوم گرديده است. اثرات مفيدگياهاني مانند آلوئه، هميشه بهار، لاواند و ... در بهبود زخمها و سوختگيهاكاربرد آنها را در طبابت نوين تأييد نموده است.

مقدمه
اخيراً استفاده از درمانهاي گياهي به طور فزاينده‎اي در ميان بيماراني كهبدنبال روش‎هاي درماني سنتي هستند، مرسوم شده و مورد پسند بيماران وپزشكان قرار گرفته است. تعداد ويزيت‎هاي انجام شده توسط پزشكان طب سنتي درآمريكا به سرعت در حال افزايش است. در 1997 تعداد اين ويزيت‎ها تقريباً629 ميليون مورد بود كه از تعداد كل ويزيت‎هاي پزشكان مراقبت‎هاي اوليهفراتر مي‎باشد(1).در اين سال تقريباً 27 بيليون دلار براي درمانهاي سنتيهزينه شده و 24/3 بيليون دلار آن مربوط به درمانهاي گياهي مي‎باشد(2).بطور تخميني تقريباً 50% از مردم انواعي از طب سنتي را مورد استفاده قرارمي‎دهند و بسياري از بيماران اين موضوع را به پزشك خود نمي‎گويند. درآلمان يك مرجع تنظيم كننده بنام كميسيونE بررسي گسترده گياهان شايع راانجام و كيفيت، اثربخشي باليني و موارد استفاده 300 فرآورده گياهي را موردارزيابي قرار داده (3,4) و اين بررسي‎ها به استاندارد شدن درمانهاي گياهيمنجر شده است. در حال حاضر ايالات متحده قوانين سختي در مورد فرآورده‎هايگياهي اعمال مي‎نمايد. در اروپا و آسيا طي هزاران سال درمانهاي گياهي بهطور موفقيت‎آميزي در درمان اختلالات پوستي به كار رفته‎اند. اكنون ايندرمانها بصورت علمي مورد پژوهش قرار مي‎گيرند.

بررسي اثربخشي تعدادي از درمانهاي گياهي براي وضعيت‎هاي درماتولوژيك درحال انجام است و بعضي از آنها شواهد علمي قابل توجهي از اثربخشي را نشانداده‎اند. تركيبات گياهي زيادي براي بيماريهاي مختلف از جمله بيماريهايپوست جهت فروش عرضه مي‎شوند. اكنون كه ارتباطات پيشرفته بين پزشكان سرتاسردنيا وجود دارد، مهم است كه اطلاعات مربوط به درمانهاي گياهي، اثرات آنهاو تداخلات داروئي را به اطلاع يكديگر برسانيم تا ارائه راههاي درماني سنتيبه بيمارانمان امكان‎پذير باشد. اين مقاله براي آموزش و استفاده از اينچالش‎هاي درماني نوشته شده است. اطلاعاتي كه با يك روش عملي تأليف شدهباشند ممكن است اكثر بيماران را قادر سازند از اين درمانها كه اكنون درسرتاسر جهان مورد استفاده قرار

مي‎گيرند، سود ببرند. در اين نوشتار داروهاي گياهي داراي شواهد علمي مبتنيبر اثربخشي باليني و نيز گياهان رايج كه در درمان اختلالات پوستي مفيدبوده‎اند مورد بررسي قرار گرفته اند. بي‎خطر بودن هر گياه مشخص شده است تاپزشك قادر باشد درمانهاي گياهي را كه ممكن است در كار باليني مورد استفادهقرار دهد، بهتر بشناسد. همچنين تداخلات دارويي و عوارض شايع داروهاي گياهيدر زمينه بيماريهاي پوستي بيان شده است.

Aloe vera

يك برگ تازه از آلوئه را برش داده و ژل حاصل از آن را روي پوست قرار دهيد،يا پوست آن را جدا كنيد و باقيمانده برگ را روي پوست بماليد. برگهاي گياهآلوئه (صبرزرد)، 2 ماده؛ ژل و يك شيره يا لاتكس توليد مي‎كنند. ژل را ازقسمت داخلي برگ بدست مي‎آورند و طي قرن‎ها براي درمان موضعي زخم‎ها وسوختگي‎ها به كار برده‎اند. شيره يا لاتكس يك مايع تلخ زرد رنگ است كه ازبخش‎هاي ويژه‎اي از پوسته داخلي برگ استخراج مي‎كنند و معمولاً بصورت پودرفروخته مي‎شود و اثرات ملين بسيار قوي دارد.
چندين گزارش موردي و مطالعه روي حيوانات نشان داده كه آلوئه سوزش، خارش واسكار همراه با درماتيت ناشي از اشعه را كاهش مي‎دهد.(6) همچنين بهبودزخم‎هاي مزمن پا، زخم‎هاي ناشي از جراحي و سرمازدگي اعضاء را تسريعمي‎نمايد. مكانيزم اثر در مطالعات in vivo حيواني مطالعه شده است.
آلوئه، ترومبوكسان A2 و B2 و پروستاگلاندين 2? را كه موجب انقباض عروقي وتجمع پلاكتي مي‎شوند، كاهش ميدهد وبنظر ميرسد پرفيوژن پوستي را افزايش وخطر از دست رفتن بافت بعلت ايسكمي را كاهش مي‎دهد. (6)مطالعات in vitroنشان داده‎اند كه يك كربوكسي پپتيداز كه برادي كينين(عامل قدرتمند ايجادكننده درد در التهاب حاد) را غيرفعال مي‎كند، احتمالاً درد در محل درمانرا كاهش مي‎دهد. (7) ساليسيليك اسيد در آلوئه وجود دارد و با مهار توليدپروستاگلاندين بعنوان يك مسكن وضد التهاب عمل مي‎كند.(8)
لاكتات منيزيوم موجود در آلوئه با مهار هيستيدين دكربوكسيلاز كه تبديلهيستيدين به هيستامين را در Mast cells كنترل مي‎كند بعنوان يك ضد خارشتأثير دارد.(6) همچنين به نظر مي‎رسد برطرف شدن التهاب بعلت خواصImmunomodulatory پلي‎ساكاريدهاي ژل به ويژه Acetylated mannas باشد.(9)در in vitro آلوئه فعاليت باكتريسيد و ضد قارچ دارد. عارضه جانبي عمده دراستفاده موضعي از ژل آلوئه، درماتيت تماسي آلرژيك است. همچنين تأخير ترميمبعد از لاپاراتومي يا سزارين گزارش شده است. در صورت استفاده درست، مصرفخوراكي آلوئه بسيار مطمئن است.

Honey: طي قرنها از مصرف موضعي عسل براي تسريع بهبود زخمها استفاده شده ودر درمان سوختگي‎ها، زخم بستر (Decubitus ulcer) و زخم‎هاي عفوني مفيدبوده است(11). در in vitro عسل در برابر ارگانيزمهاي شايع عفوني كنندهزخم‎هاي جراحي، داراي فعاليت آنتي باكتريال و ضد قارچ بوده است.(12) در1998 طي مطالعه كوچكي، 9 شيرخوار مبتلا به عفونت زخم بزرگ و باز با كشتمثبت متعاقب عمل جراحي كه در آنها درمان استاندارد (بيش از 14 روز آنتيبيوتيك مناسب داخل وريدي و شستن با كلرهگزيدين) با شكست مواجه شده بود،مورد بررسي قرار گرفتند. اين زخم‎ها 2 بار در روز با 5 تا 10 ميلي‎ليترعسل تازه تغيير نيافته، تحت درمان قرار گرفتند، 5 روز پس از شروع درمانبهبود باليني قابل توجهي مشاهده و در روز بيست و يكم پس از آغاز درمانتمامي زخم‎ها كاملاً بسته، تميز و استريل بودند.(13) در ديگر كارآزماييتصادفي كنترل شده، گاز آغشته به عسل با يك ورقه Polyurethan در سوختگي‎هايبا ضخامت نسبي (Partial-thickness) مقايسه و از نظر آماري زخم‎هايي كه باعسل درمان شده بودند نسبت به زخم‎هايي كه با ورقه پلي اورتان تحت درمانقرار گرفتند، زودتر التيام (به طور متوسط 8/10 روز در مقابل 3/15 روز) واز نظر عوارض مانند عفونت، گرانولاسيون بيش از حد و انقباض زخم(Contracture) يكسان بودند.(14) بنظر مي‎رسد، خواص عسل در ترميم زخم‎ها بهعلت ويژگيهاي دبريد كننده آنزيم كاتالاز، جذب ادم ناشي از خاصيت عسل درجذب رطوبت (Hygroscopic)، توانايي آن براي گسترش گرانولاسيون واپي‎تليزاسيون از لبه‎هاي زخم و خواص آنتي ميكروبيال آن باشد(15). اگرچهگزارشهايي در ارتباط با درماتيت تماسي ناشي از عسل وجود دارد اما عوارضجانبي مهمي گزارش نشده است.

Marigold: گياه Calendula officinalis كه بيشتر به نام گل هميشه‎بهارمعروف است، از قديم‎الايام بصورت موضعي مورد استفاده قرار مي‎گرفته و درحال حاضر بعنوان يك آنتي سپتيك و ترميم دهنده زخم توسط كميسيون E آلمانمورد تأييد قرار گرفته است. ( 4صفحه 119) گياه فروشان معاصر فرآورده موضعيهميشه بهار را براي زخم‎ها، سوختگي‎ها، تاول‎ها، بثورات جلدي، خشكي و تركپوست، زونا و واريس توصيه مي‎كنند. استفاده از فرم دهانشويه آن نيز برايرفع التهاب دهان و ناحيه حلق مرسوم است.(16) پماد يا كرم هميشه بهار بامخلوط كردن 2 تا 5 گرم از گل‎هاي آن با 100 گرم پماد چندبار در روز به كارمي‎رود. فرم دهانشويه و لوسيون آن با آميختن 1 تا 2 قاشق چايخوري(10-5ميلي‎ليتر) تنطور هميشه بهار با 25/0 تا 5/0 ليتر آب تهيه مي‎شود.
(5 صفحه130) عارضه جانبي مهم درماتيت تماسي آلرژيك است. هيچ عارضه جانبيخطرناكي گزارش نشده است و براي مصارف موضعي و خوراكي بيخطر مي‎باشد

بنظر مي‎رسد اثرات ضد التهابي آن بعلت تري ترپنوئيدها باشد. در مطالعه برروي حيوانات، هميشه بهار گرانولاسيون را تحريك و گليكوپروتئين‎ها و كلاژنرا در زخم‎ها افزايش مي‎دهد(16) و در invitro داراي خواص آنتي ميكروبيال وتعديل كننده ايمني است

Tannins: گياهان بسياري داراي تانين هستند كه بعنوان يك قابض به خشك شدنزخم‎هاي مترشحه و خونريزي دهنده كمك مي‎كنند. از جمله اين گياهان ميتوانبه برگ گردوي انگليسي،قضيب ذهب (Goldenrod)، Labrador tea، اسطوخدوس(Lavender)، گل ماهور (Mullein)، پوست بلوط، ريوند چيني (Chineserhubard)، گل راعي (St John's wort) و ترشك (Yellow dock) اشاره نمود.

از تانين‎ها به صورت موضعي در ضايعات باز ترشح‎دار، زخم‎ها، هموروئيد وسوختگي‎هاي درجه 3 استفاده شده است. تانين‎ها بر روي سطوح خونريزي دهندهيك اثر قابض يا هموستاتيك را بعلت انقباض عروقي موضعي و احتمالاً افزايشميزان انعقاد موجب مي‎شوند. عصاره آبي گياهان محتوي تانين بعلت انقباضعروقي و تشكيل لخته مصنوعي (احتمالاً ناشي از واكنش تانين‎ـ پروتئين)فعاليت هموستاتيك خود را نشان مي‎دهند كه منجر به ايجاد يك توپي (Plug)مكانيكي براي متوقف نمودن خونريزي از عروق خوني كوچك مي‎شود (17). اين اثرميتواند براي خونريزيهاي خفيف داخلي نيز مفيد باشد.
كاربرد موضعي تانين‎ها روي پوست واجد اثرات مطلوب در سوختگي‎ها، اگزمايهمراه با ترشح و عفونت‎هاي ويروسي است. در اوايل قرن بيستم، اسپري‎هايمحتوي تانين بعنوان درمان ترجيح داده شده در سوختگي‎هاي شديد مورد استفادهقرار گرفتند. مجموعه تانين ـ پروتئين تشكيل شده بعنوان يك غشاي مصنوعينيمه تراوا بنام eschar عمل مي‎كند(18) اما بعلت ايجاد سطوح سمي تانيكاسيد كه گاهي اوقات از طريق پوست آسيب ديده جذب مي‎شد، اين روش متروكگرديد.

تانيك اسيد به سلولهاي ريشه‎اي (Stem Cells) اپي‎تليال آسيب رسانده و سببتشكيل اسكار وسيعي مي‎گردد. با اينحال در چين هنوز هم از اين روش بااستفاده از تانين‎هاي متراكم كه سميت كمتري داشته و اپيدرم در حال بازسازيرا تخريب نمي‎كند، استفاده مي‎شود.

ساير گياهان محتوي تانين عبارتند از : گياه انجيلي Hamamelis(witchhazel)، نوعي علــــف نقره ايPotentilla tormentilla (tormentil)،بلـــــوط Quercus (oak)، غـــافــث Agrimonia (agrimony)، علف مباركGeum(avens)، Krameria (rhatany)، شمعداني وحشي Geranium (Cranesbill)،تاتاري Carduus benedicta (blessed thistle)، صمغ عربي Acacia catechu(catechu)، دو دندان Bidens (bur-marigold)، Sanguisorba (burnet)، پايشير Alchemilla (ladies mantle) وانجبار Polygonun (bistort)

استفاده از ساير فرم هاي داروئي در سوختگي‎ها: بطور معمول استفاده ازگياهان يك راه مطمئن براي تقويت سيستم‎هاي بدن است، مهم آنست كه قبل ازاستفاده از گياه درماني، تشخيص مسجل گردد. از گياهان مي‎توان بصورتعصاره‎هاي خشك (كپسولها، پودرها و چاي)، گليسيريت‎ها (عصاره‎هايگليسريني)، يا تنطورها (عصاره‎هاي الكلي) استفاده كرد. در صورتيكه دستورديگري مدنظر نباشد، چاي را با ريختن يك قاشق چايخوري گياه در يك فنجان آبداغ مي‎توان تهيه نمود. براي تهيه دم كرده، 5 تا 10 دقيقه برگ يا گل و 10تا 20 دقيقه ريشه گياه را دم مي‎كنند و 4-2 فنجان در روز نوشيده مي‎شود.تنطورها را بايد به تنهايي يا در تركيب با ساير گياهان به كار برد.

?- براي فعال كردن سيستم ايمني و كاهش خطر عفونت درطي فاز حاد بيماري60-30 قطره از قسمتهاي‎مساوي از تنطورهاي كوكب كوهي (Echinaceae purpura)cone flower، و ختم ذهبيgoldenseal (Hydrastis Canadensis) ، را هر4-3ساعت يكبار به كار بريد
?- گياه آب بشقابي Gotu kola (Centella asiatica) با موفقيت بسيار درسوختگيهاي درجه 2 و 3 به كار رفته است. كاربرد موضعي روزانه از چروكيدگي وتورم پوست پيشگيري يا آن را محدود و از تشكيل اسكار جلوگيري مي‎نمايد.همچنين بهبودي را زياد و فيبروز را كم مي‎كند.
-? گياهاني كه جريان خون به پوست را بهبود مي‎بخشند مي‎توانند تحويل موادغذايي به پوست را تسهيل نموده و مواد زايد متابوليكي راكاهش دهند. تركيبياز قسمتهاي مساوي از گياهان زير را بصورت چاي (يك فنجان 4 تا 6 بار درروز) يا تنطور (30تا60قطره 3 تا 4 بار در روز) تهيه نماييد.

Yarrow (Archillea millefolium)
Cleavers (Gallium aparine) بي‎تي راخ
Prickly ash bark (xanthoxyllum clava herculis).
Marigold (Calendula officinalis) هميشه بهار
Ginger root (Zingiberofficinalis)زنجبيل
?-براي برطرف نمودن درد حاد در سوختگي، قسمت‎هاي مساوي از تنطور
Jamaican dogwood (piscidia erythrina)
Valerian (Valeriana officinalis) سنبل‎الطيب
St. John's wort (Hypericum perforatum) گل راعي
California poppy (Escholzia californica) جام طلايي و
را با نصف قسمت ازياسمن زرد gelsemium (Gelsemium sempiverens) مخلوطنموده و در مرحله حاد 10 تا 15 قطره هر 15 دقيقه (تا 8 دوز) به كار بريد.براي برطرف نمودن دردهاي ژنراليزه 30قطره 3 تا 4 بار در روز استفادهنماييد(19).
-? مصرف خارجي فرآورده‎هاي روغني گل راعي براي درمان و مرحله پس از درمانآسيبهاي حاد، كوفتگيها، دردهاي عضلاني و سوختگيهاي درجه 1 مورد تأييدكميسيون E قرار گرفته است (20صفحه362).
-? برگ هماور Comfrey (symphytum officinalis) : يك فنجان چاي غليظ محتوي10 قاشق چايخوري پر از اين گياه تهيه و براي شستشوي ناحيه استفاده نمايند.براي مدت طولاني بصورت خوراكي استفاده نشود زيرا خطر بالقوه براي آسيبكبدي را بدنبال دارد.
-? پودر نارون Slippery elm (ulmus rubra)، ريشه ختمي Marshmallow (Altheaofficinalis)، Goldenseal و ريشه هماور را مخلوط و براي تسريع بهبوديوكاهش خطر عفونت در محل سوختگي به كار بريد(19).
?- در فرانسه برگ گردو به صورت موضعي براي درمان آفتاب سوختگي و سوختگيهاي سطحي به كار رفته است(نتيجه‎گيري
استفاده از درمانهاي سنتي منجمله گياه درماني در حال افزايش است.بسياري ازاين درمانها براي قرنها مورد استفاده قرار گرفته و نتايج خوبي نشانداده‎اند. چندين كارآزمايي تصادفي كنترل شده نيز نتايج اميدبخشي را براياستفاده از گياه درماني در درمان اختلالات درماتولوژيك منجمله زخمها وسوختگيها نشان داده‎اند. با اينحال تحقيقات بيشتري مورد نياز است و همتعلاقمندان اين رشته را مي‎طلبد.
?
1. Neldner HK. Complementary and alternative medicine. Clin Dermatol;. 1999;17:53-56.
2. Klepser TB, Klepser ME. Unsafe and potentially safe herbal therapies. Am J Health Syst Pharm. 1999;56:125-138.
3. Blumenthal M, Gruenwald J, Hall T, Rister RS, eds. The CompleteGerman Commission E Monographs: Therapeutic Guide to Herbal Medicine.Boston, Mass: Integrative Medicine Communcations; 1998.
4. Bisset NG, Wichtl M, eds. Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals . 2 nd ed. Boca Raton, Fla: CRC Press; 2001.
5. Peirce A, Fargis P, Scordato E, eds. The American PharmaceuticalAssociation Practical Guide to Natural Medicines. New York, NY:Stonesong press Inc; 1999.
6. Klein AD, Penneys NS. Aloe vera. J Am Acad Dermatol.1988;18:714-720.
7. Fujita K, Shosikel. Bradykinase activity of aloe extract. Biochem Pharmacol. 1976;25:205.
8. Robinson MC, Heggers JP, Hagstrom WJ. Myth, magic, witchcraft, orfact? aloe vera revisited. J burn Care Rehab. 1982;3:157-162.
9. Reynolds T, Dweck AC. Aloe vera leaf gel: a review update. J Ethnopharmacol. 1999;63:3-37.
10. McGuffin M, Hobbs C, Upton R, Goldberg A, eds. Botanical Safety Handbook. Boca Raton, Fla: CRC Press; 1997.
11. Greenwood D . Honey for superficial wounds and ulcers. Lancet. 1993; 341:90-91.
12. Efam SE, Udoh KT. The antimicrobial spectrum of honey its clinical significance. Intection. 1992; 29:527-529.
13. Vardi A, Barzilay Z, Linder N, Cohen HA, Paret G, Barzilai A. Localapplication of honey for the treatment of neonatal postoperative woundinfections. Acta Pae-diatr. 1998; 87:429-432.
14. Subrahmanyam M. Honey impregnated gauze versus polyurethane film(Ipsite) in the treatment of burns: a prospective randomized study. BrJ Plastic Surg. 1993; 46:322-323.
15. Efem SE. Clinical observations on the wound healing properties of honey. Br J Surg. 1988; 75: 679-681.
16. Brown DJ. Dattner AM. Phytotherapeutic approaches to common dermatological conditions. Arch Dermatol. 1998; 1:15-17
17. Akah PA. Haemostatic activity of aqueous leaf extract of Ageratumconyzoides L. International Journal of Crude Drug Research 1988; 26(2):97-101
18. Root – Bernstein RS. Tannic acid, Semipermeable membranes and burn treatment. Lancet 1982; 2:1168.
19. Integrative Medicine communi cations . Quick Access: professionalGuide to conditions, Herbs & Supplements. 1 st ed, 2000: 46-47
20. Blumenthal,M. Goldberg,A, Brinckmann,J. Herbal medicine ''ExpandedCommission E Monograph'', New York ,Integrative Medicine Communications2000