اثری معرف روح ایرانی
در باره فردوسی کتب زیادی نوشته شده است و همه با سرگذشت این شاعر پارسی کمابیش آشنا هستند . با اینحال خواندن متن زیر وآشنائی با نگاه یک مورخ اروپائی به این شاعر شاید خالی از لطف نباشد . این متن عینا از کتاب تمدنی به قدمت بشریت - تاریخ ایران نوشته هانری ماسه و ترجمه جواد.م -کاظم عابدینی مطلق آورده شده است .
چون این نوشته مربوط به مقطعی از تاریخ ایران میباشد در بخش تاریخ گذاشته شده است و چنانچه مدیران محترم ایرادی دیدند به بخش ادبیات منتقل فرمایند .
در دوره امیران سامانی - این بانیان نثر فارسی - شعر فارسی نیز شکفتن آغاز کرد . در این دوره است که زمینه شعر و ادب و قریحه ایرانی آنگونه که باید تجلی میکند. یکی از امرای سامانی فرمان داد تا سرگذشت پادشاهان قدیم ایران را از زبان پهلوی به فارسی درآورند ولی این خواست تا زمان حکومت نوح بن منصور جامه عمل نپوشید. نوح سامانی شاعری به نام دقیقی را بدین کار واداشت . دقیقی با استفاده از منابع پهلوی موفق شد قریب به هزار بیت در وصف ظهور زرتشت و جنگ ایران و توران بسراید ولی در عنفوان جوانی به ضرب خنجر برده ای کشته شد . کاری که توسط دقیقی نیمه تمام مانده بود توسط فردوسی تکمیل شد . فردوسی بین سالهای 932 تا934 میلادی در حومه طوس بدنیا آمد . به سال 957 فردوسی با سرودن غزلیات دلکش هنر خویش را به اثبات رساند. این شاعر گرانمایه به کار پرداخت و ظاهرا اولین نسخه آن را به سال 994 به پایان رساند ودر سال 1010 میلادی تالیف شاهنامه پایان یافت . به هنگام تالیف شاهنامه سامانیان در اثر فشار ترکمنها از پای در آمدند. در این حال فردوسی از خراسان عزم سفر کرد .
پس از سقوط سامانیان سلسله پادشاهی غزنویان به سلطنت رسیدند . سلطان محمود غزنوی جنگجوئی دلیر بود که دانشمندان و ادبا را به دربار خویش جذب کرد . فردوسی بر آن شد که شاهنامه را به محمود تقدیم دارد. لذا عازم غزنه شد . محمود به شنیدن مدیحه هایی که از صد شعر تجاوز نمیکرد خو گرفته بود از اینرو اثر گرانمایه فردوسی با حدود پنجاه هزار بیت چنگی به دل سلطان نزد و صله بسیار ناچیزی به این شاعر هنرمند داد. فردوسی بسیار منقلب شد و پس از سرودن اشعاری در هجو محمود از غزنه خارج و به قلمرو یکی از شاهان دریای خزر پناهنده شد سپس به موطن خویش بازگشت و در بین سالهای 1020 تا 1025 میلادی به وضع غم انگیزی درگذشت.
هنوز در ادبیات ایران اثر دیگری که مانند شاهنامه معرف روح ایران باشد تالیف نشده است . صحنه های جنگ و بزم شادی و شور و عشق و انتقام با چنان مهارتی از زبان این شاعر بزرگ بیان شده است که خواننده را واله و حیران میسازد . او با فصاحت بینظیری مراحل زندگی شاعرانه و افسانه ای ایران را از دوران ما قبل تاریخ تا حمله اعراب ضمن ماجراهای واقعا شگفت آوری بیان داشته است . شاهنامه پر از شرح خصال نیکوی انسانی و وصف مناظر زیبا و دل انگیز است . تعریف سجایای فردی ، ایده های اخلاقی و سیاسی و نظرات انسان دوستانه که با تخیلات زیبا و حساسیت روح بشری سرشته است ، در این کتاب جایگاه ویژه ای برای خود دارد. در زمینه هنر نیز شاهنامه فردوسی الهام بخش مینیاتورسازان معروف ایران بوده است . کتاب شاهنامه به زبانهای اروپایی نیز ترجمه شده است ولی هر چند ترجمه این اثر عالی با دقت و مهارت انجام پذیرد ، باز عاری از لطف و زیبائیها و هماهنگی خاص آن در زبان اصلی خواهد بود.