طرح پرسشهايي پيرامون سلاح هاي شيميايي

[ali nuri]

سوال: معيار تشخصيص سلاح هاي كشتار جمعي؟؟؟؟؟

اگر چه اختلاف و شبهه اي در نام گذاري اين سلاح ها به «كشتار جمعي» به نظر نمي رسد، ولي توضيحي مختصر راجع به معيار تشخيص و خصوصيات آنها ضروري به نظر مي رسد.

به طور كلي دو معيار براي تشخيص اين سلاح ها از ساير تسليحات در نظر گرفته مي شود: يكي قدرت تخريبي اين سلاح ها و ديگري اهداف آنها.

معيار قدرت تخريبي در توافقات 1954 پاريس راجع به پيوستن آلمان فدرال به پيمان آتلانيتك شمالي مطرح شد. مطابق ضميمه 2 پروتكل سوم توافقات مذكور ناظر به كنترل تسهيلات، سلاح هايي كه قابليت انهدام و زيان هاي گسترده و يا ايجاد مسموميت در سطح وسيع دارند را بايد در زمره اين سلاح ها قرار داد.

با اين وجود تكيه بر معيار قدرت تخريب به تنهايي براي توصيف سلاح هاي كشتار جمعي كافي نيست. زيرا در حال حاضر اگر از سلاح هاي موسوم به متعارف نيز استفاده سوء شود، نتايج و آثار مشابهي به بار مي آيد، براي مثال بمباران هاي وسيع شهرهاي آلمان در ماه هاي پاياني جنگ جهاني دوم و همچنين استفاده آمريكا و انگليس از بمب هاي مخوف ده تني و خوشه اي در تهاجم اخير به عراق (سال 2003 ميلادي) مؤيد همين مطلب است. از اين رو توجه به معيار ديگري نيز ضرورت دارد.

براساس معيار دوم تنها به سلاح هايي مي توان سلاح كشتار جمعي اطلاق كرد كه ماهيتاً جز به منظور انهدام وسيع به كار نمي روند و آثار مخرب آن، چنان است كه نمي تواند به اهداف معيني محدود شود. لذا اين معيار مورد قبول كميته بين المللي صليب سرخ هم قرار گرفته است.

تمام سلاح هايي كه بنا به ماهيت خود و نحوه استفاده از آن، موجب آثار مخرب غير قابل تفكيك مي شوند، در زمره سلاح هاي كشتار جمعي قرار مي گيرند.

اين آثار عموماً غير قابل پيش بيني و مهار ناشدني است كه به همين سبب اين سلاح ها را سلاح وحشت نيز مي نامند. به هر صورت هر يك از اين معيارها كه در نفر باشد، سلاح هاي كشتار جمعي بايد به نحوي تعريف شود كه همانند تعريف كميسيون تسليحات نوع كلاسيك در بردارندة سلاح هاي زير باشد:

سلاح هاي انفجار اتمي، سلاح هايي كه با مواد راديواكتيو عمل مي كنند، سلاح هاي بيولوژيكي و شيميايي كه احتمال مرگ را به دنبال دارند، تمام سلاح هايي كه در آينده توليد مي شوند و از حيث تخريب، آثار مشابهي داشته باشند.

منبع: تحديد تسليحات شيميايي و بيولوژيكي در حقوق بين الملل-- نشر بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاي دفاع مقدس- 1386

[ali nuri]

سوال: مرگ از دیدگاه جانبازان شیمیایی؟؟؟؟

پس از جنگ جهانی دوم، وسیع ترین حملات شیمیایی در طول جنگ 8 ساله عراق بر ضد ایران رخ داد و بسیاری از نظامیان و نیز غیر نظامیان غرب کشور(خصوصا مناطق کرد نشین) را به الودگی های شیمیایی و عوارض ان مبتلا نمود.

با آنکه سال ها از پایان جنگ می گذرد با این حال هر روز شاهد فوت یکی از این مبتلایان و قربانیان سلاح های شیمیایی عراق هستیم. کسانی که درمانی برای بیماریشان نیست و آینده محتوم همگی شان تحمل سال ها درد و رنج و در نهایت مرگ در بستر بیماری است.این افراد،مرگ را چه طور نگاه می کنند و چه مشکلاتی دارند؟

بمب های شیمیایی چه اثرات و عواقبی دارند و نوع و میزان استفاده از آنها در جنگ چگونه بوده است؟! رسیدگی نهادهای مسئول به جانبازان شیمیایی، وضعیت خانوادگی و نیز نوع تعاملشان با همسر و فرزندان چگونه است؟ چه قدر امید به زندگی دارند؟

در تحقیقي كه در سال 1386 انجام شد، سعی شده با مراجعه به چند مرکز درمانی در سطح تهران که بییشتر مورد استفاده این دسته از جانبازان است و با استفاده از تکنیک مصاحبه، پاسخی برای این سوالات پیدا شود.

یافته های پژوهش:

1- اولین حمله شیمیایی عراق بر ضد ایران در تاریخ 23 دی ماه 1359 در منطقه هلاله نی خزر و آخرین حمله در روستاهای اطراف سرپل ذهاب و گیلانغرب و شهر اشنویه در تیر و مرداد ماه 1367 رخ داده است.

تعداد بمباران های شیمیایی 300 مورد بوده که 30 مورد آن مربوط به بمباران مناطق مسکونی ایران و برخی هم مربوط به مناطق کردنشین عراق در بهار 66 بوده است.

2- بیشتر گازهای شیمیایی استفاده شده در این بمباران ها به ترتیب عبارت از گاز اعصاب،گاز خردل و گازهای ترکیبی است.

3- از اثرات گاز اعصاب می توان به کشنده بودن،اثرات ناپایدار بر محیط و انسان،ضعف عضلانی و اختلالات سیستم عصبی اشاره کرد.گاز خردل به دلیل اثر بر DNA سلولی دارای آثاری دیررس است.

از جمله عوارض ان می توان به عوارض چشم،سیستم تنفسی و پوست اشاره کرد که اکثر جانبازان شیمیایی ایران سابقه مصدومیت با این گاز را دارند.بیماری این جانبازان درمان قطعی ندارد و پس از رنج و مرارت زیاد،انقباض شدید پاشنه و تهوع شدید جان می سپارند و در صورت زنده ماندن نیز پس از گذشت

15-12 سال به دلیل از دست دادن آب چشم،دچار مشکل بینایی می گردند.

4- تا سال 81 استفاده از خدمات رایگان، مختص جانبازان 70 درصد به بالا بود که حدود 16 هزار نفر می باشند اما از سال 83 و با اجرای طرحی، 570 هزار جانباز، تحت پوشش خدمان رایگان قرار گرفتند.

مراکز درمانی آنها در تهران تا چندی پیش محدود به بیمارستان ساسان و چند مرکز دیگر بود که به مرور گسترش یافته اند.

از اردیبهشت ماه سال 83 نیز کمیسیونی متشکل از بهترین متخصصین ریه،چشم و پوست تشکیل شده که به کمیسیون بیماران شیمیایی معروف است.این کمیسیون،درصد آسیب دیدگی جانبازان را تعیین می کند و در تهران و 18 شهر دیگر کشور مستقر است.تا سال 84 کلا 4300 نفر به این مراکز مراجعه کرده اند.

5- هزینه درمان هر جانباز شیمیایی در سال حدود 18 میلیون تومان می باشد.

طی مصاحبه های به عمل آمده نیز بزرگترین مسئله این جانبازان،مشکلات مالی و معضل تهیه دارو است و همچنین اکثر آنها از تبلیغات غلوامیز رایج در بین مردم مبنی بر اعطای امکانات و خدمات رفاهی از سمت دولت به جانبازان ناراحت بوده و کم توجهی دولت به مسائل خود را یکی از مشکلات می دانند.این مسائل در کنار مشکلات خانوادگی (از قبیل ترک همسر و....) زندگی را برای آنها دشوار کرده است.

6- نمونه مورد مطالعه ما عنوان کرده اند که با وجود تمام این مشکلات، یاد خدا و مشیت او و نیز جانبازی در راه حفظ کشور باعث سرزندگی و امیدواریشان می شود.

7- یکی از پزشکان متخصص،نداشتن آسایشگاه ویژه جانبازان را از جمله کمبودهای آنها دانسته و در خصوص وضعیت روحیشان می گوید:

"تلاش های بسیاری جهت حفظ روحیه این بیمارن صورت می گیرد با این حال اکثر جانبازان شیمیایی در وضعیت روحی بدی به سر می برند و اگر هم سعی می کنند روحیه خود را خوب نشان دهند بیشتر نوعی حفظ ظاهر است. عوامل مختلفی در تضعیف روحیه این بیماران نقش دارند که از جمله آنها می توان به تبلیغات صدا و سیما و رویکرد آن به جانبازان اشاره کرد که اغلب با نشان دادن تابوت، سعی در حفظ ارزش ها و یاداوری آنها می کند و این به وضعیت روحی این دسته از بیمارن آسیب می زند."

8- در حالی که اکثر جانبازان شیمیایی کشور دارای آسیب دیدگی 70 درصد به بالا هستند با وجود این شاغل بوده و همین مسئله باعث می شود که زیاد به مرگ خود نیندیشند.

9- در طول جنگ 8 ساله حدود 100 هزار نفر در معرض بمباران های شیمیایی قرار گرفته اند که از این تعداد هم اینک 3500 نفر غیر نظامی آلوده، تحت درمان هستند. 90 هزار رزمنده نیز در جبهه ها در تماس با این مواد بوده اند که از این تعداد حدود 35 تا 40 هزار نفر بیمار شیمیایی نامیده می شوند.

10- در مجموع بیماران شیمیایی کشور 1000 نفر مبتلا به فرم فشرده بیماری هستند که شامل مسمومیت های شدید است.حدود 5000 نفر نیز مبتلا به فرم متوسط بیماری بوده و مابقی با فرم خفیف آن دست به گریبانند.

نتایج تحقیق:

1- علاوه بر مشکلات مالی که یکی از جدی ترین مشکلات جانبازان شیمیایی است مشکلات خانوادگی نیز اهمیتی اساسی دارند.

2- با وجود درد جسمی بسیار، با این حال اکثر این جانبازان با مصرف دارو خود را سرپا نگه داشته و شاغل هستند.

[ali nuri]

سوال: در باره تانكهاي M-48/60 و تانك Scorpion مطالبي بزاريد.

در مورد پاسخگويي به سوالتان ، از يخش ادوات زمين بازديد نمائيد ، بنده هم يه سري مي زنم اگر مطالبي نبود حتماً مي گذارم.

[ali nuri]

سوال آخر]: در بخش تاريخ هم در مورد عكسهاي كه با نام شما در غرفه شاهد در نمايشگاه ديجيتال بود و من ديدم امكانش هست كه در او تايپيكي كه درست كردم بزاريد؟؟؟؟؟؟

اون اثر كتاب صلاي بيداري هست ، كه شامل عكسهاي از نواب صفوي و يارانش و ميرزا كوچك خان مي باشد ، كه در بخش ادبيات و تاريخ گويا تايپيكي ايجاد كرده ايد، بر روي چشم به مرور مي گذارم.

[JavadRadical]

ali nuri, عزيز

براي تاييد صحت مطالب من تنها كمي دانش به علم شيمي و زيست شناسي لازم هست . من براي مطلبي كه درج كردم نيازي به دريافت كمك از منبع و يا مرجع نداشتم .
البته ميتونيد براي اطمينان يافتن از گفته ها در اينترنت به دنبال عوارض استفاده از بمب فسفري باشيد

درضمن اگر از دوستان مطلع تر از من در مورد پدافندهاي 23 و 37 ميليمتري موجود در كشور و در زمان جنگ بپرسيد به شما خواهند گفت كه احتمال هدف قرار دادن يك بمب رها شده از هواپيما توسط ضدهوايي چقدر هست

[hedayat.m]

به نظر من کشوری که به این اندازه در مورد شناخت و درمان عوامل شیمیایی مطالعه و تحقیق داشته، به خوبی با عوامل شیمیایی آشنایی داره و حتی بهتر از دشمنانش این عوامل رو می شناسه.
برای همین به نظر من تولید عواملی که وحشتناک تر از عوامل دشمن باشه براش کاری نداره.

[Shahrzad-1364]

ALI NURI

با سلام و خسته نباش.

بازم مرسي كه به سئوالاتم جواب دادي ، البته اون آخريا موندا !!!!

اين چندتاهم جواب بدي تا چند روزي سئوال ندارم!!!!

سلاح هاي شيميايي فقط واسه جنگ جهاني اول و دوم بودن و بعد تر ؟؟؟؟ ( منظورم اينكه قبل تر از جنگ جهاني هام بوده؟)

سلاح هاي شيميايي فقط تو جنگ ايران و عراق استفاده شد و تو جنگ جهاني اول ؟؟؟؟؟؟

دفاع يا يه جايي ديدم پدافند هسته اي !!! اين يعني چي؟؟؟؟؟

سوالها و تمام مقالات در مورد اين سلاح بود ! اگه يه وقت از اين سلاح استفاده كردن ( دشمن ) راه مقابلش چه طوريه؟؟؟؟؟

در مورد مهمات تخریب توضيح مي ديد؟؟؟؟

بازم ممنونم عزيزم فعلاً با اجازه.....

[sand_fighter]

دوست عزیز سلاح های شیمیایی حتی قبل از میلاد مسیح هم استفاده می شده مانند تاعون و ریختن سم در منابع آب یک شهر محاسره شده

[ali nuri]

JavadRadical

با سلام دوست عزيز.....

اين نوشته منو يادتون هست كه گفتم: ((( فقط در مورد جمله اي كه گفتيد (اگر به روزنامه هاي آنزمان مراجعه كنيد نوشته "ضد هوايي ها بمب هاي دشمن را در هوا زده اند"). ))))؟؟؟؟؟

در روزنامه هاي آن زمان اين طور نوشتن!!!! حتي الانم خودم دنبال او مقاله يا خبر تو آرشيو مي گردم.

اونم به خاطر تاثيرپذيري بر روحيه نيروهاي خودي بود وگرنه هر آدم عاقلي ميدونه كه احتمال زدن يك هواپيما توسط پدافند يه درصد مشخصي هست و فراتر از اون نمي ره ( منظورم اگه خلبان ، خلبان باشه يا هواپيما زياد پائين نباشه!!). بمب كه جاي خود داره!!!

در مورد حرفتونم ، من چيزي رو منكر نشدم! گفتم براي حرفتون منبع بياريد وگرنه من كه هيچ ، كاربراني كه براي ديدن پست شما مي آن كه نمي تونن بعد از خوندن پستتون برن تو اينترنت وبگردي كنن تا عين مطالب شما پيدا كنن!!!!!

فقط اينو بدونيد تا اونجايي كه من مي دونم ، صدام و رژيم بعث اونقدر سرمايه گذاري روي توليد و تكثير گاز خردل براي فلج كردن عقبه ما و گاز اعصاب براي از بين بردن نيروهاي خط مقدم دفاعي ما كرده بودن كه، به خوشون زحمت بدن با وجود پدافند در خور توجه اونم تو بعضي مواضع !! از بمبهاي فسفر سفيد استفاده كنه يا حتماً به صورت آزمايشي بوده!!! وگرنه تا دلتون بخواد موشك و راكت و خمپاره داشت كه از نوع بمبش كمتر استفاده كنه ، به غير از حلبچه! ( اينارو با برداشت از اطلاعات خودم مي گم)

منم تا دلتون بخواد ماكت و مقاله بي منبع دارم ، نمي تونم كه همه رو بزارم . اون موقع مي شم نشر دهنده اكاذيب و خبرهاي دروغ!!!!! ( سوء تفاهم نشه با شما نيستم)

[ali nuri]

خوب طبق معمول جواب سوالها:

سوال اول: سلاح هاي شيميايي فقط واسه جنگ جهاني اول و دوم بودن و بعد تر ؟؟؟؟ ( منظورم اينكه قبل تر از جنگ جهاني هام بوده؟)

در سال 1965 كشور مصر در جنگ با يمن از گاز خردل استفاده كرد كه البته تا سالها پس از آن به طور بين المللي شناخته نشد. (جنگ يمن 1967- 1963 ). در جنگ ويتنام (1968- 1961 ). آمريكا ييها به طور بسيار گسترده اي از عوامل ضد گياه به مقدار بيش از 50,000 تن استفاده نمودند كه در واقع اولين كاربرد آن در جنگهاي دنيا به شمار مي رفت.

اين عوامل كه بر مبناي رنگشان تحت عنوان (عامل نارنجي)، عامل سفيد و عامل آبي نامگذاري شده بودند مخلوطهاي مختلفي از عوامل ضد گياه بودند كه بمنظور ريزش برگ درختان، تخريب جنگلها و خشكانيدن مزارع برنج مورد استفاده قرار مي گرفتند. هدف آمريكاييها از اين كار از بين بردن پوشش استتار ويتناميها و نابود نمودن منابع غذايي آنها بود. اين عوامل كه به صورت اسپري از هواپيما پخش مي شد، علاوه بر تاثير بر گياهان، آثار ديررسي هم بر انسانها گذاشت كه هنوز ملت ويتنام از آن رنج مي برد. آمريكا همچنين در سال 1966 چندين مورد بمبهاي حاوي گاز BZ را به صورت آزمايشي در ويتنام به كار گرفت.

علاوه بر اينها در جنگ ويتنام مقادير زيادي از گازهاي اشك آور و خفه كننده استفاده شد شد تا مبارزان ويتنامي مجبور به خروج از تونلهاي زير زميني شده و يا در آنجا از بين بروند.

همچنين گزارش هايي از كاربرد عوامل شيميايي توسط ويتنامي ها در كامبوج (1976)، و لائوس (1979) و به كارگيري نوعي عامل شيميايي توسط ارتش شوروي و نيروهاي دولتي افغانستان، عليه مجاهدان افغاني اعلام و ثابت گرديده است.

اما مهمترين آزمايش سلاح هاي شيميايي توسط آمريكايي ها در شمال شرقي كشور برزيل در اكتبر 1984 انجام شد كه طي آن 7000 نفر كشته شدند.

در اين آزمايش علاوه بر اين كه دو طايفه بومي به طول كامل از بين رفتند، گياهان و جانوران منطقه نيز دچار ضايعات جبران ناپذيري گرديدند.

با اين حال گسترده ترين و فجيع ترين كاربرد عوامل شيميايي ثبت شده پس از جنگ جهاني اول كه عليه نوع بشر به كار رفته، در دهه 80 ميلادي به وسيله رژيم عراق بوده است.

طي سندي كه توسط ايران به كنفرانس خلع سلاح ارايه شد، تعداد تك هاي شيميايي عراق از ژانويه 1981 تا مارس 1988، 242 مورد تك با حدود 44 هزار قرباني ذكر شده كه هنوز هم با گذشت بيش از يك دهه از پايان جنگ، شاهد مرگ دردناك جانبازان شيميايي سال هاي جنگ هستيم. دولت عراق در پي شكست هايي كه در خوزستان، مناطق مرزي سرپل ذهاب، قصر شيرين و كردستان متحمل شد؛ بارها از عوامل شيميايي عليه سربازان ايراني و همچنين مردم غيرنظامي استفاده نمود و از همه دهشت بارتر فاجعه بمباران شيميايي شهر حلبچه در اول مارس 1988 (25/12/1366) بود.

اين فجيع ترين ترين مورد به كارگيري سلاح شيميايي از زمان جنگ جهاني اول تاكنون بود كه طي آن 5000 نفر از اهالي حلبچه در اثر عوامل شيميايي جان باختند و 7000 نفر هم براي هميشه معيوب و فلج شدند و بدين ترتيب روح بشريت جريحه دار شد.

منابع:

1ـ حسين علايي- خواجه كاوسي، بابك؛ صنايع، تسليحات و خلع سلاح شيميايي، تهران، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ دوم، 1374، ص 46
2 - جنگ افزار هاي شيميايي كاربرد و پيامدها، آرش اكبري نوشاد، سازمان عقيدتي سياسي ارتش، 1382.

[ali nuri]

خوب طبق معمول جواب سوالها:

سوال اول: سلاح هاي شيميايي فقط واسه جنگ جهاني اول و دوم بودن و بعد تر ؟؟؟؟ ( منظورم اينكه قبل تر از جنگ جهاني هام بوده؟)

در دوران جنگ‌هاي صليبي،‌ روش متداول در جنگ‌هاي بيولوژيك آلوده كردن چاهها با لاشه‌ انسان‌ها و حيواناتي بود كه در جريان بيماري واگيردار مرده بودند. در سال 1453 ميلادي كه تركان عثماني به قسطنطنيه آخرين سنگر روم شرقي (بيزانس) حمله بردند و به كندن گودال پرداختند، مدافعان شهر در همان گودال‌ها دود گوگرد پخش كردند و تركان دچار خفگي شدند.

همچنين در سال 1456 ميلادي كه تركان به نواحي بلگراد حمله بردند، مردم آن منطقه بر روي موش‌ها پودر كشنده‌اي ريختند و آنها را آتش مي‌زدند و به سوي مهاجمان رها مي‌كردند.(1)

مهاجمان روس براي به زانو در آوردن لشكر سوئد در سال 1710 ميلادي از ميكروب طاعون استفاده كردند.

پس از پايان جنگ اجساد طاعون زده سوئد‌ي‌ها برروي ديوارهاي ريوال Reval پراكنده شده بود.(2)

در بعضي از اين مواقع استفاده از جنگ افزارهاي ميكروبي، بي سر و صداتر و در مواقعي، پنهاني صورت مي‌گرفت. به عنوان مثال در سال 1363 ميلادي انگليسي‌ها كه توسط واكسناسيون نسبت به آبله مصون شده بودند ملافه‌ها و پتوهاي بيماران مبتلا به ويروس آبله را براي رهبران متخاصم سرخپوستان شمال آمريكا در «اوهايو» بردند كه منجر به مرگ عده‌اي از سرخپوستان گرديد.(3)

ناپلئون بناپارت در سال 1797 ميلادي هنگامي كه در حال جنگ با ايتاليا بود تلاش كرد تا بيماري تب مرداب را به سربازان ايتاليايي سرايت دهد.(4)

علاوه بر اينها در طول تاريخ موارد عديده‌اي استفاده از سلاح‌ شيميايي و ميكروبي وجود دارد، چه در كشورهاي عربي و چه در جنگ استقلال آمريكا از جمله موارد معمول آن مسموم كردن چاه‌هاي آب بوده است كه موجب مرگ گله‌هاي گوسفندان و گاو‌ و انسان‌ها شده است.

منابع:

1ـ بهمن آقايي، حقوق بين الملل و سلاح‌هاي شيميايي، مجله سياست خارجي، ‌شماره 3، تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين المللي وزارت خارجه، سال دوم، تيرـ شهريور، 1376، صفحه 406.

2ـ كنوانسيون سلاح‌هاي شيميايي،‌ تهران، روزنامه اسلام، صفحه 8.

3 ـ ساتوام، سوماني، عوامل جنگ شيميايي، صفحه 498.

4ـ سلاح‌هاي بيولوژيك رژيم صهيونيستي، تهديدي جدي براي خاورميانه، تهران، روزنامه اطلاعات، 1/4/1376، صفحه 12.

[ali nuri]

سوال دوم: سلاح هاي شيميايي فقط تو جنگ ايران و عراق استفاده شد و تو جنگ جهاني اول ؟؟؟؟؟؟

در سال 1965 كشور مصر در جنگ با يمن از گاز خردل استفاده كرد كه البته تا سالها پس از آن به طور بين المللي شناخته نشد. (جنگ يمن 1967- 1963 ). در جنگ ويتنام (1968- 1961 ). آمريكا ييها به طور بسيار گسترده اي از عوامل ضد گياه به مقدار بيش از 50,000 تن استفاده نمودند كه در واقع اولين كاربرد آن در جنگهاي دنيا به شمار مي رفت.

اين عوامل كه بر مبناي رنگشان تحت عنوان (عامل نارنجي)، عامل سفيد و عامل آبي نامگذاري شده بودند مخلوطهاي مختلفي از عوامل ضد گياه بودند كه بمنظور ريزش برگ درختان، تخريب جنگلها و خشكانيدن مزارع برنج مورد استفاده قرار مي گرفتند. هدف آمريكاييها از اين كار از بين بردن پوشش استتار ويتناميها و نابود نمودن منابع غذايي آنها بود. اين عوامل كه به صورت اسپري از هواپيما پخش مي شد، علاوه بر تاثير بر گياهان، آثار ديررسي هم بر انسانها گذاشت كه هنوز ملت ويتنام از آن رنج مي برد. آمريكا همچنين در سال 1966 چندين مورد بمبهاي حاوي گاز BZ را به صورت آزمايشي در ويتنام به كار گرفت.

علاوه بر اينها در جنگ ويتنام مقادير زيادي از گازهاي اشك آور و خفه كننده استفاده شد شد تا مبارزان ويتنامي مجبور به خروج از تونلهاي زير زميني شده و يا در آنجا از بين بروند.

همچنين گزارش هايي از كاربرد عوامل شيميايي توسط ويتنامي ها در كامبوج (1976)، و لائوس (1979) و به كارگيري نوعي عامل شيميايي توسط ارتش شوروي و نيروهاي دولتي افغانستان، عليه مجاهدان افغاني اعلام و ثابت گرديده است.

اما مهمترين آزمايش سلاح هاي شيميايي توسط آمريكايي ها در شمال شرقي كشور برزيل در اكتبر 1984 انجام شد كه طي آن 7000 نفر كشته شدند.

در اين آزمايش علاوه بر اين كه دو طايفه بومي به طول كامل از بين رفتند، گياهان و جانوران منطقه نيز دچار ضايعات جبران ناپذيري گرديدند.

با اين حال گسترده ترين و فجيع ترين كاربرد عوامل شيميايي ثبت شده پس از جنگ جهاني اول كه عليه نوع بشر به كار رفته، در دهه 80 ميلادي به وسيله رژيم عراق بوده است.

طي سندي كه توسط ايران به كنفرانس خلع سلاح ارايه شد، تعداد تك هاي شيميايي عراق از ژانويه 1981 تا مارس 1988، 242 مورد تك با حدود 44 هزار قرباني ذكر شده كه هنوز هم با گذشت بيش از يك دهه از پايان جنگ، شاهد مرگ دردناك جانبازان شيميايي سال هاي جنگ هستيم. دولت عراق در پي شكست هايي كه در خوزستان، مناطق مرزي سرپل ذهاب، قصر شيرين و كردستان متحمل شد؛ بارها از عوامل شيميايي عليه سربازان ايراني و همچنين مردم غيرنظامي استفاده نمود و از همه دهشت بارتر فاجعه بمباران شيميايي شهر حلبچه در اول مارس 1988 (25/12/1366) بود.

اين فجيع ترين ترين مورد به كارگيري سلاح شيميايي از زمان جنگ جهاني اول تاكنون بود كه طي آن 5000 نفر از اهالي حلبچه در اثر عوامل شيميايي جان باختند و 7000 نفر هم براي هميشه معيوب و فلج شدند و بدين ترتيب روح بشريت جريحه دار شد.
1ـ حسين علايي- خواجه كاوسي، بابك؛ صنايع، تسليحات و خلع سلاح شيميايي، تهران، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ دوم، 1374، ص 46

2 - جنگ افزار هاي شيميايي كاربرد و پيامدها، آرش اكبري نوشاد، سازمان عقيدتي سياسي ارتش، 1382.